Berichten

Dr. Jolanda Maas: ‘studenten hebben behoefte aan een groenere studieomgeving’

Onderzoek Groene Gezonde Studenten bracht groenbehoefte van studenten in kaart
Op een idyllische groene plek van de Vrije Universiteit Amsterdam – de Boeletuin  – spreken wij Jolanda Maas en Nicole van den Bogerd over hun onderzoek ‘Groene Gezonde Studenten’.
Jolanda Maas is senior researcher op de afdeling klinische psychologie van de VU. Met een team van zes onderzoekers doet ze onderzoek naar het verband tussen groen en gezondheid. Nicole van den Bogerd is een van die teamleden. Zij werkt op de afdeling gezondheidswetenschappen en ze heeft de uitvoering van het onderzoek onder studenten voor haar rekening genomen.
Jolanda, jij hebt heel veel onderzoek gedaan naar de heilzame werking van groen. Wat zijn jouw voornaamste conclusies?
‘De belangrijkste overkoepelende conclusie is dat er steeds meer bewijs komt dat groen wezenlijk bij kan dragen aan de gezondheid van mensen. In elk onderzoek dat ik doe, komt dat naar voren. Relaties zijn gevonden met zowel mentale gezondheid als lichamelijke gezondheid. Groen kan hiernaast zorgen voor herstel van stress en kan bewegen bevorderen, dit laatste met name bij kinderen. In het begin lag het accent in mijn onderzoeken op de woonomgeving, maar langzaam verschuift het naar steeds meer terreinen zoals ziekenhuizen, scholen en zorginstellingen. Er bestaat vaak wel de notie dat groen in de leefomgeving goed voor je is, maar uit mijn research blijkt dat dit ook wetenschappelijk aantoonbaar is’
Verschillende onderzoeken wijzen uit dat groen bijdraagt aan een betere leefomgeving en het welbevinden van mensen in een stad verbetert. Vind je dat er genoeg gedaan wordt met de huidige kennis?
‘Het gaat wel de goede kant op. Als je een vergelijking maakt met wat er 10 jaar geleden gebeurde, dan is er duidelijk meer aandacht voor de bijdrage die groen kan leveren voor het bevorderen van de leefbaarheid in de buitenruimte en de gezondheid van mensen. Die aandacht komt nog wel voornamelijk uit de groene wereld zélf. Ik heb het idee dat veel bewindslieden dit thema nog niet hoog op hun prioriteitenlijst hebben staan.
De vele onderzoeken hebben zeker bijgedragen aan een maatschappelijk debat. Maar bewindslieden zijn hier nog niet allemaal van op de hoogte. Ik denk dat nog breder onder het voetlicht gebracht kan worden wat groen kan betekenen voor een gezond ingerichte stad, school, werk- of zorgomgeving’.
‘Een investering in groen wordt nog steeds niet gezien als een duurzame oplossing. Men kijkt vaak naar de kosten op korte termijn en vergeet daarbij de baten ook mee te nemen in de overweging. Het bijzondere is dat als je mensen het verschil laat ervaren tussen een groene of grijze ruimte, zij merken dat dit een positieve invloed heeft op hun gemoedstoestand en hun energie. Mensen in een openbare ruimte vol groen geven aan dat ze minder agressief en rustiger zijn en dat ze minder stress ervaren. Met die kennis kan volgens mij nog veel meer worden gedaan bij het ontwerpen van nieuwbouwprojecten’.
Jullie hebben net het onderzoek ‘Groene Gezonde Studenten’ afgerond. Kun je daar iets meer over vertellen?  
Nicole: ‘Met ons onderzoeksteam, dat naast Jolanda Maas en mezelf ook nog bestaat uit Jaap Seidell en Coosje Dijkstravan van de afdeling Gezondheidswetenschap wilde we vernieuwend onderzoek doen naar groen en de gezondheid van studenten. Er is relatief veel onderzoek gedaan naar de invloed van groen in de woonomgeving. Uitgaande van de resultaten van deze onderzoeken lijkt het dat groen in de universiteitsomgeving wel eens gunstig zou kunnen zijn voor de gezondheid van studenten. Maar zitten studenten wel te wachten op groen in de universiteitsomgeving en hoe is het eigenlijk gesteld met de gezondheid van studenten?  Om die vraag te beantwoorden hebben wij het onderzoek ‘Groene Gezonde Studenten’ uitgevoerd.
Jolanda: ‘Uit het onderzoek blijkt dat studenten gematigd positief waren over hun universiteitsomgeving. Ze waren echter ontevreden over de hoeveelheid groen. Dat zegt natuurlijk nog niks, want je kan ergens ontevreden over zijn maar dan blijft nog de vraag er behoefte is aan verbetering. De volgende stap was om vast te stellen waar zij voorkeur aan geven’.
cijfers-1
Nicole: ‘Studenten kregen verschillende foto’s te zien die waren gemaakt door Burton Hamfelt architecten. Op die foto’s waren vier verschillende universiteitsruimtes afgebeeld (collegezaal, leslokaal, studieruimte, buitenruimte). De controle foto was van de huidige, grijze situatie, maar bij de andere foto’s werd er een groene wand of kleurrijke poster getoond. Vervolgens werd aan de studenten gevraagd of ze de afgebeelde ruimte aantrekkelijk en aangenaam vonden en of ze graag in de ruimte zouden willen studeren/ verblijven. Uit het onderzoek bleek dat studenten de studieruimtes met groen significant hoger beoordeelden dan de studieruimtes zonder groen of met de kleurrijke poster. Kortom, de studenten gaven een duidelijke voorkeur aan een ‘groene’ collegezaal’.
Jolanda: ‘Daarnaast hebben wij twee lokalen van de VU laten vergroenen. Op twee tijdstippen zijn daarbij metingen uitgevoerd bij eerstejaarsstudenten. De studenten kregen in wisselende volgorde les in een groen of een normale grijs lokaal. De groene lokalen werden aantrekkelijker gevonden en ook werd het klimaat in de groene lokalen beter beoordeeld dan in de grijze lokalen. Daarnaast werden er aanwijzingen gevonden voor een positieve relatie tussen aandacht en de groene lokalen. De studenten in de groene lokalen scoorden iets beter op de aandachttaak dan de studenten in de grijze lokalen’.
cijfers-2
‘Al met al blijkt uit het onderzoek dat studenten voorkeur geven aan een groen ingerichte studieomgeving. Er is wel degelijk behoefte aan een groenere universiteitsomgeving en naar mijn idee heeft dat een positieve invloed op de studieresultaten.
Waarom is er in dit onderzoek voor studenten gekozen?
Jolanda: ‘De laatste jaren komt er steeds meer bewijs voor de positieve invloed van groen en het eten van groente en fruit op de lichamelijke en psychische gezondheid van mensen. Van studenten bestaat het idee dat zij een ongezonde leefstijl hebben, waarbij ze weinig groente en fruit eten en veel stress hebben. In dit onderzoek zijn we nagegaan hoe het is gesteld met de leefstijl van studenten. Die bleek inderdaad niet zo goed te zijn. Zo eten studenten inderdaad te weinig groente en fruit en ervaren veel studenten veel tot extreme stress. Dit betekent dat studenten baat kunnen hebben bij een groen en gezond ingerichte studieomgeving. En nu blijkt dat ze er ook behoefte aan hebben, lijkt me investeren in een groene gezonde studieomgeving geen gek idee.
Welke kennis is er naar jouw idee rondom groen en gezondheid nog onvoldoende onderzocht?
Jolanda lacht: ‘Veel! Het onderzoek onder studenten is een behoefteonderzoek geweest. We willen als vervolg graag een effectenonderzoek doen bij studenten. In dat soort onderzoek kunnen we dan kijken hoe de leefstijl van studenten veranderd als we de omgeving aanpassen. Aan effectonderzoek is veel behoefte. Vragen die daarmee beantwoord kunnen worden zijn bijvoorbeeld ‘Worden mensen daadwerkelijk gezonder als je een woonomgeving groener maakt?’ Hoeveel groen is er nodig om de optimale effecten te bewerkstelligen? Verder zou er nog veel meer onderzoek gedaan kunnen worden naar de functies van groen bij zorginstellingen en in de school- of werkomgeving. Dat is helaas nog steeds een ondergeschoven kindje’.
 

Onderzoek toont aan: Studenten hebben behoefte aan een groene en gezonde studieomgeving

Afgelopen zomer hebben onderzoekers Nicole van den Bogerd, Coosje Dijkstra, hoogleraar Jaap Seidell (Gezondheidswetenschap) en onderzoeker Jolanda Maas (Klinische Psychologie) van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) het project ‘Groene Gezonde Studenten’ afgerond. Uit dit onderzoek onder ruim 700 studenten van acht Nederlandse universiteiten blijkt dat studenten te weinig groen en fruit eten en dat 42 procent van hen veel tot extreem veel stress ervaart. Hiernaast blijken studenten ontevreden te zijn over de kwaliteit en de hoeveelheid groen in hun studieomgeving terwijl ze juist een duidelijke voorkeur hebben voor een universiteitsomgeving met groen.
Aanleiding voor het onderzoek is de toename van wetenschappelijk bewijs dat groen en het eten van groente en fruit een positieve invloed heeft op de lichamelijke en psychische gezondheid van mensen. De afgelopen tijd zijn er dan ook diverse groen en gezonde experimenten uitgevoerd. Jongeren tussen de 15 en 25 jaar worden echter nauwelijks in dit soort onderzoeken meegenomen. Daarom wordt met het project ‘Groene gezonde studenten’ getracht inzicht te krijgen in groene behoeftes van studenten. VU-onderzoeker Nicole van den Bogerd: “Veel studenten eten ongezond, ervaren (studie)stress en andere psychische klachten. Ze brengen een groot deel van hun tijd door in en rondom hun school of universiteit, maar komen in deze omgeving weinig tot niet in aanraking komen met groen en met gezond eten. Dat is een gemiste kans, want juist dit zou weleens kunnen bijdragen aan een gezonde leefstijl, beter psychisch welzijn en mogelijk ook studieprestaties van studenten.”
Behoefte en voorkeur voor een meer groen ingerichte studieomgeving
Onderdeel van het onderzoek was een studie met o.a. foto’s van groene en grijze studieomgevingen zoals collegezalen, klaslokalen, zelfstudieruimtes en de buitenruimte. VU-onderzoeker Jolanda Maas: ”Uit deze studie blijkt dat studenten voorkeur hebben voor groen ingerichte studieruimtes en buitenruimte. Ook een experiment, waarin twee klaslokalen op de VU zijn vergroend, laat zien dat studenten een groen ingerichte klaslokaal aantrekkelijker vinden dan een grijze zaal”. En hoewel studenten tevreden zijn over het aanbod van groente en fruit op de campus, geven ze ook aan dat ze meer groente en fruit zouden eten als het meer en betaalbaar aangeboden zou worden. “En dat is hard nodig”, zegt VU-onderzoeker Coosje Dijkstra ,“want slechts zeven procent van de respondenten in ons onderzoek haalde de richtlijn voor groente consumptie.“ Deze resultaten vragen om een vervolgonderzoek waarin nagegaan wordt hoe een groene en gezonde studieomgeving er precies uit moet zien en welk effect het groener en gezonder maken van de studieomgeving kan hebben.
Over ‘Groene Gezonde Studenten’
Het onderzoeksproject is in oktober 2015 gestart en heeft als doel om (1) de wensen en behoeften van studenten ten aanzien van een groene gezonde universiteitscampus te inventariseren, (2) na te gaan in hoeverre groene werkgroep zalen bijdragen aan het welzijn en studieprestaties van studenten en (3) te inventariseren of de Green Student Bootcamp Challenge, die door het Groene Leven Lab wordt georganiseerd, bijdraagt aan de groente en fruit inname en het welzijn van studenten. Het project is gefinancierd door de Triodos Foundation en mede mogelijk gemaakt met hulp van Royal FloraHolland, Fachjan, PlantTotaal, Bestplant JM Plants en JK plants.
 

Groene Agenda van start!

Groene ziekenhuisomgeving voor gezondere patiënten en bezoekers en voor gezonder personeel
Vier jaar onderzoek naar groene interventies voor een optimaal gezondheidseffect
Klinisch psychologen van de Vrije Universiteit Amsterdam gaan samen met bureau Natuurvoormensen onderzoek doen naar de effecten van natuurlijk ingerichte, groene omgevingen in en rondom ziekenhuizen op de gezondheid en het welbevinden van patiënten, personeel en bezoekers. In eerder onderzoek is aangetoond dat groen een positief effect heeft op de gezondheid. De komende vier jaar gaan de onderzoekers bestuderen hoe groen in en rond ziekenhuizen optimaal kan bijdragen aan de gezondheid. De eerste resultaten worden in mei 2016 verwacht. Nieuws over het onderzoek is te volgen via www.groenegezondeziekenhuizen.nl en het Twitteraccount @GroenGezond.
Het onderzoek is aangevraagd door FloraHolland en stichting iVerde als onderdeel van hun gezamenlijke programma De Groene Agenda, dat wordt gefinancierd door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en het Productschap Tuinbouw. Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met ziekenhuis Tergooi, het Goois Natuurreservaat, Reinier de Graaf ziekenhuis en het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN). Het IVN zal een kennisnetwerk opzetten van ziekenhuizen en groene partners waarin ervaring van ziekenhuizen en groene organisaties wordt verzameld en alle opgedane kennis zal worden gedeeld.
Hoe draagt groen optimaal bij aan gezondheid in ziekenhuizen?
De laatste jaren is uit onderzoek gebleken dat groen een positief effect heeft op de gezondheid. Deze kennis komt vooral uit onderzoek bij gezonde proefpersonen. Er is nog maar weinig onderzoek gedaan onder patiënten in ziekenhuizen, zeker in Nederland. Uit buitenlands onderzoek blijkt dat groen in ziekenhuizen potentieel kan bijdragen aan het verminderen van ervaren pijn, stress en negatieve gevoelens. Het is echter onbekend hoe groene interventies er precies uit zouden moeten zien om een optimaal gezondheidseffect te bereiken.
Groene toepasbare interventies
“Ons onderzoek levert groene toepasbare interventies op die een kostenbesparend effect kunnen hebben doordat patiënten sneller herstellen en minder lang in het ziekenhuis hoeven te liggen”, zegt VU-wetenschapper Jolanda Maas. Het onderzoek richt zich specifiek op het achterhalen van de effectiviteit van een zevental interventies die uitgevoerd worden bij ziekenhuis Tergooi, het Goois Natuurreservaat en het Reinier de Graaf ziekenhuis. Voorbeelden van de te onderzoeken interventies zijn de Chemotuin, een Groene kas, een beweegprogramma in het Goois Natuurreservaat, een arrangement voor wandelcoaching ,een groene inrichting van de afdeling Ouderengeneeskunde en een onderzoek naar de meerwaarde van de IVN-Natuurontdekker op de afdeling Kindergeneeskunde.

De Groene Stad steunt Groen “Hedgefund” Zuidas

Investeringen in groen leveren op termijn een hoog rendement op voor de hele samenleving, want ze dragen bij aan een prettigere leefomgeving en betere gezondheid. Dat blijkt uit onderzoek van o.a. Professor Jaap Seidell en Dr. Jolanda Maas, beiden verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De Groene Stad steunt net als deze bekende wetenschappers de crowdfundingsactie ‘Groen Hedgefund op de Zuidas’.
Waarom een crowdfundingactie?
De Almatuin op de Amsterdamse Zuidas (nu genaamd de Boeletuin) was vroeger een prachtige plek van schooltuintjes en natuur. Omwonenden en kantoormedewerkers vonden hier rust en ontspanning. Daarbij gebruikten wetenschappers de tuin om hun innovatief onderzoek naar de invloed van groen op onze gezondheid uit te voeren en te delen.
Echter, in februari is op een gedeelte van de tuin een parkeerterrein aangelegd. Hierbij is helaas geen rekening gehouden met de impact op de rest van het gebied, waardoor de natuurlijke sfeer in de tuin is verstoord.
Het Groene Leven Lab
De Stichting Het Groene Leven Lab faciliteert groene initiatieven van wetenschappers en burgers die bijdragen aan een gezonde, groene en duurzame samenleving. Zij pleiten ervoor de voormalige Almatuin, eens een unieke oase van rust midden op de Zuidas, weer zo groen mogelijk maken.
Het “Hedgefund”
Het Hedgefund – de naam zegt het al – zal investeren in een heg die langs het parkeerterrein wordt geplant, zodat de tuin haar bijzondere, natuurlijke sfeer terugkrijgt. Deze heg zal de auto’s verbergen en bovendien zal zo de tuin het hele jaar groen zijn.
Al vanaf €5 kan men aandeelhouder worden van het Hedgefund, je koopt dan 1/10 meter heg. Wanneer je echter een hele meter koopt (à €50), ontvang je een waardebewijs dat je bewust investeert in een groene en gezonde toekomst voor iedereen.
Link naar de donatiepagina

Informatie over 'vitamine G' gebundeld

In het Wageningen UR-dossier Effect van natuur op gezondheid, is veel informatie over ‘vitamine G’, ofwel ‘vitamine groen’, gebundeld. Denk aan rapporten, adviezen en essays van genoemd instituut.
Naast rapporten en publicaties van Wageningen UR (WUR), staan in het dossier Effect van natuur op gezondheid vele links naar externe publicaties.

Besparen op zorgkosten

Naast de vele uitgaves van WUR, bestaat nog een grote hoeveelheid rapporten en andere publicaties van andere organisaties. Denk aan de PowerPoint-presentatie van het VU Medisch Centrum: Vitamine G – Het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen. Hierin staan berekeningen opgenomen van KPMG: met groen zouden forse besparingen op zorg- en arbeidskosten te realiseren zijn. Uit een enquête in opdracht van De Friesland zorgverzekeraar blijkt bovendien dat de meeste Nederlanders denken dat meer natuur in en rond woonwijken zou kunnen leiden tot besparingen op zorgkosten en kosten voor arbeidsverzuim (zie Buiten is gezond).

Vervreemding

In deze, maar ook vele andere, publicaties wordt ook ingegaan op de relatie tussen mens en natuur. In de scriptie ”Het bewaarde land’: ‘het beloofde land’ voor ieder kind?’ wordt, bij monde van deskundigen en maatschappelijke organisaties, een toename geconstateerd van ‘vervreemding’ van jongeren tot natuur. In een ander rapport is, enigszins aansluitend op deze ontwikkeling, te lezen: ‘Vrijwel elke kinderrijke nieuwbouwwijk kent een overvloed aan parkeerplaatsen en een tekort aan speelplaatsen. En toch parkeren kinderen niet. Waarom wordt het parkeren niet per gebied geclusterd, zodat er ruimte ontstaat voor kinderen?’ (zie Kinderen parkeren niet – Kansen voor Groen en Gezondheid).

Ongezonde gewoonten

Het zijn vooral kinderen (en mensen in meer kwetsbare groepen) stelt IVN in de factsheet Waarom wij natuur nodig hebben waarvan de gezondheid onder druk komt te staan. De organisatie wijst steeds ongezondere leefgewoonten aan als oorzaak. Zo zitten kinderen ‘liever uren per dag binnen achter de spelcomputer of voor de televisie dan dat zij buiten spelen’. In de factsheet worden enkele van deze gewoonten –evenals goede gewoonten en veel voorkomende aandoeningen- uitgedrukt in cijfers. In de sheet worden ook vele voorname bevindingen uit divers onderzoek aangehaald die iets zeggen over de relatie natuur en gezondheid.
Wat die relatie precies is, zo staat in de bundel Natuur & Gezondheid, ‘daar breken wetenschappers zich het hoofd over. […] Maar dat er een positieve relatie is tussen natuur en gezondheid staat buiten kijf’. In genoemde uitgave zijn voorbeelden opgenomen ‘variërend van intensive care tot geestelijke gezondheidszorg, van kamerplant tot bos, van ruiken en kijken naar natuur tot de handen uit de mouwen in land- en tuinbouw’.
 
Bron: Groen Kennisnet

St. Elisabeth-Ziekenhuis start met groenplan

De eerste steen van het oude St. Elisabeth Ziekenhuis is opnieuw onthuld. Dit gebeurde gisteren tijdens de opening van drie compleet nieuw ingerichte (binnen)tuinen op de locatie St. Elisabeth van het gefuseerde Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis. De opgeknapte tuinen bevorderen de gezondheid en het welzijn van patiënten en bezoekers.
De opening werd gedaan door Tilburgse wethouder Mario Jacobs en ziekenhuisbestuurder Marcel Visser. De flinke zandsteen met goudkleurige letters dateert uit 1927. De steen is na de sloop van het oude St. Elisabeth Ziekenhuis aan de Jan van Beverwijckstraat opgeslagen. Nu heeft hij een belangrijke plek gekregen in de tuin bij de Brasserie.
Groenplan
Het opknappen van de tuinen is de eerste stap van een nieuw veelomvattend groenplan van het ziekenhuis. Het zogeheten Groenteam+ gaat in de loop van de tijd de buitenruimtes van het ziekenhuis aanpakken. Onder andere het voorterrein, de binnenhoven, de daken en de terrassen krijgen een opknapbeurt.
Het meerjarenplan van de inrichting van de buitenruimte moet bijdragen aan de gezondheid en het welbevinden van alle gebruikers van de patiotuinen: patiënten, bezoekers en medewerkers. Kijken naar groen biedt rust en ontspanning. Het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis is een van de koplopers op het gebied van het in verbinding brengen van natuur en gezondheid. Dit sluit ook mooi aan op het thema ‘Menslievende zorg’ van het ziekenhuis. “Dit groenplan past absoluut bij onze ambitie het liefste ziekenhuis van Nederland te worden”, aldus Marcel Visser.
Wethouder Mario Jacobs is trots op de groene reis die het ziekenhuis maakt. “ Innovatie gaat verder dan alleen techniek, het effect van groen op gezondheid is heel vernieuwend.”
Onderzoek
De nieuw beplante stukken grond zijn echte kijktuinen. Iedereen kan vanuit de aangrenzende ruimtes genieten van het uitzicht. Dit geldt zeker voor de dialysepatiënten die drie keer per week enkele uren aan een dialyseapparaat moeten. Voor deze groep patiënten is het uitzicht spectaculair verbeterd. De tuin heeft een glooiend lijnenspel wat nooit verveeld om naar te kijken. Verder heeft de tuin een vloeiende overgang met het omliggende Brabantse landschap.
Verwacht wordt dat de nieuwe tuin meetbare positieve gezondheidseffecten zal opleveren. Het ziekenhuis gaat dit ook onderzoeken. Bij dit onderzoek is onder meer dr. Jolanda Maas betrokken. Zij werkt momenteel als senior onderzoeker op de afdeling Sociale Geneeskunde van het VU Medisch Centrum. Daar doet zij onderzoek naar de relatie tussen natuur en gezondheid. “Mensen die in een groene omgeving wonen komen minder bij de huisarts. Groen zorgt dat mensen kunnen ontspannen. Patiënten ervaren minder pijn als ze natuur zien. En uit wetenschappelijk onderzoek onder patiënten die net een operatie achter de rug hadden blijkt, dat als ze zicht hebben op een boom, ze minder sterke pijnstillers nodig hebben en dat ze zelfs gemiddeld genomen een dag eerder naar huis kunnen”, aldus Jolanda Maas.
 
Bron: St. Elisabeth Ziekenhuis

Groene gezonde ziekenhuizen

een onderzoeksprogramma naar de effecten van groene interventies in ziekenhuizen  

De Groene stad in gesprek met Dr. Jolanda Maas (senior onderzoeker aan de VU) over nieuw onderzoek naar de effecten van groene interventies in en rondom ziekenhuizen
Dat groen een positief effect op onze gezondheid heeft, dat besef begint zo langzamerhand wel door te dringen. De afgelopen jaren is steeds meer wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit naar voren komt dat een groene omgeving ons gelukkiger, gezond en minder gestresst maakt. Maar hoe komt het dan dat de plaats waar de meeste ongezonde mensen zich op een kluitje bevinden – onze ziekenhuizen- vaak nog geen groene bolwerken zijn?
Volgens Jolanda Maas (bekend van onder andere het Vitamine G onderzoek en onderzoek naar groene schoolpleinen), is er wel een lichte verschuiving zichtbaar. ‘Van de ongeveer 100 Nederlandse ziekenhuizen heeft 2 op de 3 op dit moment bouwplannen. In de meeste van deze plannen wordt wel iets met groen gedaan. Helaas zie je in realiteit soms dat de bouwtekeningen groener ogen dan het uiteindelijke resultaat.’
Dat is niet raar, als je bedenkt dat het onderzoeksveld gericht op onderzoek naar de effecten van groen in en rond ziekenhuizen nog in de kinderschoenen staat. Maar, wellicht kunnen ziekenhuizen er binnenkort niet meer omheen om voor groen een prominente plaats te reserveren. De komende vier jaar zal Jolanda Maas, samen met vakgenote Agnes van den Berg en José de Jonge en Daphne Teeling van het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN), werken aan een project waarin het effect van groene interventies in en rondom ziekenhuizen wordt onderzocht.
‘Groene interventies kunnen van alles zijn’
Het onderzoek start in april 2015 en zal opgesplitst worden in verschillende deelonderzoeken in ziekenhuizen verspreid over het land. Ziekenhuizen die toegezegd hebben om deel te nemen zijn het Tergooi Ziekenhuis en het Reinier de Graaf Gasthuis. Met andere ziekenhuizen worden op dit moment nog gesprekken gevoerd.
In elk ziekenhuis zullen de effecten van een of meerdere ‘groene interventies’ worden onderzocht. ‘Zo’n interventie kan van alles zijn’, vertelt Jolanda. ‘Je kunt denken aan groene wanden, groene wachtruimtes of zelfs afbeeldingen van groen. Maar ook het inzetten van groene kassen voor het houden van slechtnieuwsgesprekken of het organiseren van biowalking-sessies waarbij patiënten tijdens een wandeling door de natuur over hun ziekte kunnen praten.’ Afhankelijk van de wensen van het ziekenhuis en de specifieke groene interventie zal gekeken worden of de groene toepassing effect heeft op de gezondheid en het welzijn van patiënten, bezoekers of personeel.
Rondom de wetenschappelijke onderzoeken zal ook een praktijk- en leernetwerk van ca. 10-15 ziekenhuizen en verschillende groene ondernemers en natuurorganisaties worden gevormd. Binnen dit netwerk zal de opgedane ervaring met groen in bouw- en renovatieplannen worden gedeeld met elkaar en met de groene partners.
 Het mes snijdt aan twee kanten
Het onderzoek is aangevraagd door Flora Holland en iVerde in het kader van hun gezamenlijke programma De Groene Agenda. Vorige week werd bekend dat dit programma, dat gefinancierd wordt door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, groen licht heeft gekregen. Binnen De Groene Agenda is vergroening van ziekenhuizen een van de hoofdthema’s. Jolanda Maas: ‘Dat de overheid dit soort projecten financieel steunt, toont aan dat groen ook in Den Haag steeds belangrijker wordt gevonden. Groen wordt steeds minder gezien als kostenpost en steeds meer als iets dat onze maatschappij juist geld kan opleveren. Zoals bekend is de zorg onze grootste kostenpost in Nederland. Met dit onderzoek willen we richtlijnen leveren voor een effectievere inzet van groen om zo te besparen op zorgkosten. Die besparing kan mogelijk gevonden worden in minder medicijngebruik, een kortere ligduur en in een hogere arbeidsproductiviteit van zowel de genezen patiënt als het personeel.’
Zowel de ziekenhuizen als het groene bedrijfsleven – beiden als partners verbonden aan het project- zijn geïnteresseerd in de uitkomsten van het onderzoek. Ziekenhuizen omdat ze met deze informatie hun ziekenhuis zo gezond en aantrekkelijk mogelijk kunnen inrichten en groenbedrijven omdat ze baat hebben bij de ontwikkeling van praktische, innovatieve en vermarktbare groenconcepten die ingezet kunnen worden in en rondom ziekenhuizen. Het mes snijdt zo aan twee kanten.
Groen en gezondheid
Dat van de natuur een helende werking uitgaat, weten we al eeuwen. ‘Denk maar eens aan de sanatoria en kuuroorden van vroeger’, zegt Jolanda Maas. ‘Door de toenemende technologische ontwikkeling is groen naar de achtergrond verdwenen’. Ziekenhuizen zijn langzaam veranderd in steriele, witte complexen. Maar, het lijkt erop dat we nu op een omslagpunt zitten. De mens komt steeds meer ziekenhuizen centraler te staan. Dit met het idee dat een mens geen machine is, maar een emotioneel wezen met gevoelens die, als ze positief gestimuleerd worden, kunnen bijdragen aan hun genezingsproces.
IVN is betrokken bij het onderzoek om een stuk beleving toe te voegen aan de groene interventies. ‘Een ziekenhuis kan een hele mooie tuin aanleggen, maar als de tuin niet wordt gebruikt, zullen de effecten van zo’n tuin minimaal zijn. Wanneer een belevingsprogramma wordt toegevoegd aan een tuin, dan neemt naar verwachting het gebruik van de tuin toe’.
Positief bijeffect is dat goede ervaringen met de helende werking van natuur in het ziekenhuis, het draagvlak voor natuur in de samenleving kan vergroten.
 

Wethouders lichten groene coalitieplannen toe tijdens Groene Poort

Hoe groen kleuren de werkprogramma’s van de nieuwe Colleges van Burgemeester en Wethouders? Dat is de vraag die centraal stond tijdens de ‘Groene Poort’ op 30 september – de halfjaarlijkse bijeenkomst in Nieuwspoort waar politici, wetenschappers en het groene bedrijfsleven elkaar treffen. Vijf wethouders gaven tijdens de Groene Poortbijeenkomst inzicht in hun plannen. Hun ambitie is duidelijk: meer groen realiseren, ook al moet er worden bezuinigd. Met subsidies, burgerparticipatie en creatieve verbindingen blijkt er veel mogelijk.
 
 Foto: van links naar rechts wethouder D. Verbeek van de gemeente Brielle, wethouder C. Koppenol van de gemeente Papendrecht, wethouder O.G. Prinsen van de gemeente Apeldoorn, wethouder R. Van Harten van de gemeente Vlaardingen en wethouder M. Borsboom van de gemeente Rijswijk.
 
De gemeente Rijswijk werkt samen met inwoners, bedrijven en instellingen aan een groenere stad. Er is extra budget vrijgemaakt om te investeren in groen. De groene paragraaf maakt integraal onderdeel uit van duurzaamheid en is een aparte opgave in het coalitieakkoord. In Vlaardingen moet flink worden bezuinigd, maar wordt er via een aparte stichting die bewoners hebben opgericht subsidie ontvangen voor groene initiatieven. Ook Brielle kampt met financiële krapte. De uitdaging daar is vooral het groen in het binnen- en buitengebied te behouden en verstening van buurten tegen te gaan. Papendrecht is erin geslaagd Europese subsidie te bemachtigen om meer groen in de gemeente te brengen. In Apeldoorn wordt groen, maar ook water bewust ingezet om de binnenstad aantrekkelijker te maken, hittestress te bestrijden en regenwater vast te houden.
Burgerparticipatie
In alle gemeenten wordt nauw samengewerkt met de bewoners en worden burgerinitiatieven gestimuleerd. Niet alleen uit financiële noodzaak, maar ook om draagvlak en bewustwording te creëren. Dat betekent niet dat er groene professionals overbodig zijn; voor de uitvoering van grotere projecten bijvoorbeeld en ook voor advies over wat groen kan doen is hun inzet gewenst. ‘De groenbranche biedt tal van oplossingen om te vergroenen, via een integrale aanpak waarin ook water wordt meegenomen’, aldus de boodschap aan de bestuurders.
 

‘Stimuleer zorgorganisaties om hun patiënten in het groen te laten bewegen. Richt parken bewust in voor ontspanning en beweging en koppel er activiteiten aan. Het is de kunst om de doelgroep te verleiden.’
 

Groen en gezondheid
Dat een groene omgeving ook gunstige effecten heeft op de gezondheid van burgers, daar zijn de wethouders zich van bewust en ze noemden er ook voorbeelden van. Desondanks geven ze toe dat er meer mogelijk is. Apeldoorn zet inmiddels de tool TEEB-stad in om de waarde van groen in geld uit te drukken, het aspect gezondheid blijft daarin volgens de wethouder nog wat onderbelicht. Onderzoeker Jolanda Maas stelde dat met een doordachte aanpak veel winst valt te behalen: ‘Stimuleer zorgorganisaties om hun patiënten in het groen te laten bewegen. Richt parken bewust in voor ontspanning en beweging en koppel er activiteiten aan. Het is de kunst om de doelgroep te verleiden.’
Over Groene Poort
Groene Poort brengt vier disciplines op één platform bij elkaar: politiek, bedrijfsleven, overheid en kennisinstituten. Genodigden zijn leden van de Eerste en Tweede Kamer, functionarissen bij de rijksoverheid, portefeuillehouders bij provincies, veiligheidsregio’s, gemeenten, kennisinstituten, bestuursleden van brancheorganisaties en directies en commissarissen van groenbedrijven met een branchevertegenwoordigende functie. De volgende Groene Poort vindt plaats in het voorjaar van 2015. Groene Poort is een gezamenlijk initiatief van Branchevereniging VHG en de Nederlandse Vereniging van Tuin- en Landschapsarchitecten (NVTL), in samenwerking met Zuydgeest Communicatie.