Berichten

Congres Hittestress: Workshop Welke bomen zorgen voor een beter stadsklimaat?

Maandag 25 juni a.s. Congres Hittestress in Den Bosch
Workshop 1:   Welke bomen zorgen voor een beter stadsklimaat?
Van 11.45 tot 12.45 in zaal Dexter 15
Bomen hebben een gunstige invloed op het klimaat in een stad. Ze geven schaduw en door verdamping is het een natuurlijke, milieuvriendelijke airco. Bomen gedijen het beste als de ecologische kringloop intact is, maar in stedelijke gebieden is deze kringloop verstoord. Verkeer, uitlaatgassen en gebouwen zorgen voor luchtverontreiniging, verdichting van de grond en verhoging van de buitentemperatuur. Bovendien is de ruimte onder de grond beperkt. Wortels moeten concurreren met een groeiend web van leidingen, riolering en kabels. Ze krijgen vaak weinig ruimte om zich goed te kunnen ontwikkelen.
Welke bomen kiezen we voor een optimaal effect? In deze workshop bespreken we de noodzakelijke randvoorwaarden om bomen in de stad goed te laten gedijen. We gaan in op de vraag ‘hoe kunnen we ervoor zorgen dat bomen zich kunnen ontwikkelen en tot wasdom komen om effectief bij te dragen aan de bestrijding van hitte en bijvoorbeeld fijnstof?’
Voor het antwoord is een goede analyse van de omgevingsfactoren en het investeren in groeiplaatsen het vertrekpunt.
Daarna is soortkeuze aan de orde: welke bomen tolereren warmte en kunnen tegen langere droge periodes? Wat zijn de wensen als het gaat om schaduwwerking, de afvang van fijnstof, verkoeling en hemelwaterregulering? Al deze punten vergen aandacht om bomen in de steden van de toekomst met succes hun verkoelende, reinigende en verkwikkende werk te laten doen.
De workshop wordt gegeven door:
 

  • Brenda Swinkels bomenspecialist van Van den Berk Boomkwekerij begint met een inhoudelijk verhaal over de randvoorwaarden aangevuld met enkele voorbeelden.

 

  • Leendert Koudstaal voorzitter van de ISB Intergemeentelijke Studiegroep Bomen en Groen (G32 gemeenten, Hoge Scholen en Universiteiten) zal vervolgens voorbeelden uit de (aangesloten) grote steden bespreken.

 

  • Marwin Dekkers directeur van Boomkwekerij Van den Oever zal een bomen top drie van hittebestendige bomen bespreken waarbij rekening gehouden wordt met schaduwwerking, fijnstof vangen, verkoeling en hemelwaterregulering.

 

  • Moderator van deze workshop is Maarten Hoorn. Vanuit Platform 31 is hij betrokken bij de Nationale Klimaatadaptatiestrategie.


 

Nieuw (promotie)onderzoek naar hittestress

Stedelijke hittestress, dagen waarop het extreem warm is in de stad, is gevaarlijk. In de maanden december en januari zal niet bij iedereen het probleem ‘hitte’ topprioriteit hebben, toch vraagt de opwarming van het stedelijke milieu steeds meer aandacht. In november promoveerde onderzoeker Nathalie Theeuwes, werkzaam bij NWO, op onderzoek naar mogelijkheden om het ‘hitte-eiland-effect’ te beperken. De wetenschapsrubriek van de Volkskrant besteedde onlangs aandacht aan het werk van het Utrechtse ingenieursbureau Nelen & Schuurmans, dat gemeenten helpt bij het in kaart brengen van hitterisico’s. In de zomer wordt overdag hitte opgeslagen, terwijl ’s nachts de stad afkoelt. Maar stenen houden, anders dan groene gebieden, warmte vast.
Zeker in ‘versteende’ steden, met weinig groen, kan hittestress in de zomer leiden tot extra sterfte van vooral oudere inwoners. Volgens de ingenieurs van Nelen & Schuurmans zal hittestress over enkele jaren tweemaal zo vaak voorkomen, vandaar dan ook de toenemende belangstelling van gemeentebesturen voor het in kaart brengen van de ‘hot spots’ en voor manieren om hittestress tegen te gaan.
Meteoroloog Gert-Jan Steeneveld van Wageningen Universiteit, co-promotor van Nathalie Theeuwes en geciteerd in de Volkskrant, stelt dat 10% meer groen leidt tot een temperatuurverlaging met 0,6 graad Celsius. Ook water, in de vorm van vijvers, kan in beginsel verkoeling brengen, maar dat heeft het bezwaar dat water minder snel afkoelt dan bijvoorbeeld steen, zodat de vijvers ’s nachts juist warmte vasthouden.

Bamboe gevels en dak houden Vietnamese flatbewoners koel

Ho Chi Minh Stad, vroeger bekend als Saigon, is de grootste stad van Vietnam en, met zijn 8 miljoen inwoners, een van de grotere wereldsteden. De stad is ‘booming’, met alle positieve en negatieve neveneffecten van dien – welvaartsgroei, maar ook luchtvervuiling en het verdwijnen van groen, dat plaats maakt voor bouwwerken van allerlei soort.
Een spectaculaire correctie op dat beeld vonden we op de website van ‘Designboom’, het roemruchte in Milaan gevestigde webtijdschrift over ontwerpen in het algemeen en architectuur in het bijzonder. Naar een ontwerp van architectenbureau Vo Trong Nghia wordt in Ho Chi Min City een complex gerealiseerd van drie apartementengebouwen, met in totaal 720 woningen, geheel omhuld en bedekt door bamboe – bomen en planten. De drie gebouwen hebben een gemeenschappelijk dak, bovenop de 22 verdiepingen, in de vorm van een stadspark.
Bamboe is gekozen vanwege de hitteregulerende eigenschappen en de schaduw die de bloembakken met bamboeplanten de bewoners verschaffen. Bovendien dragen de groene gevels en het groene dakpark bij aan de vergroening van het stedelijk landschap in booming Ho Chi Minh Stad. Meer details en prachtige foto’s van het complex zijn te vinden op de website van de Milanese newsletter over architectuur en ontwerp Designboom.

Vijf weetjes over hitte in de stad

De eerste hittegolf van deze zomer hebben we alweer achter de rug. En na een periode van slecht weer, ziet het er naar uit dat de zomer langzaam terugkomt. Met name in de steden kunnen mensen echter overlast ondervinden van de hitte. Omdat hittegolven steeds vaker, langduriger en intenser zullen voorkomen, presenteert de Universiteit van Wageningen vijf weetjes over hitte in de stad.
Weetje 1: In de stad kan het tot 7 graden warmer zijn dan op het platteland
Op warme zomerdagen kan het temperatuurverschil tussen stad en platteland wel 7 graden zijn. Maar ook binnen de stad zijn er flinke temperatuurverschillen. De weersvoorspelling kan er dan behoorlijk naast zitten, afhankelijk van de plaats waar je bent. Wageningse meteorologen meten de invloed van bebouwing, vegetatie, water, wind en schaduw op de lokale temperatuur.
Weetje 2: Je kunt op je mobiel de mate van hittestress in de gaten houden
De nieuwe app ‘Weerbeleving’ toont hoe je het weer op elke plek in Nederland zult ervaren. De Android app geeft met kleuren en symbolen aan hoe warm het weer buiten wordt beleefd en drukt dat uit in mate van ‘thermische stress’. De app is ontwikkeld door een Wageningse student in samenwerking met de meteorologen van Wageningen University.
Weetje 3: De toenemende verstening van tuinen zorgt er voor dat het in steden nóg warmer wordt
De toenemende betegeling van tuinen draagt bij aan het hitte-eilandeffect in steden. Bovendien kan regenwater niet makkelijk weg. In Operatie Steenbreek wordt nagegaan wat het effect is van versteende tuinen op stadshitte en wateroverlast.
Weetje 4: Onderzoekers werken aan een hittevoorspelling op straatniveau
In het project ‘Summer in de City’ werken Wageningse meteorologen aan computermodellen die het weer op straatniveau meer in detail kunnen voorspellen. Daarvoor worden er in verschillende Nederlandse steden (waaronder Amsterdam en Wageningen) weermetingen gedaan. Ook wordt met een speciaal daartoe uitgeruste bakfiets metingen gedaan, door lussen te rijden in de stad om temperatuurverschillen tussen de wijken in kaart te brengen. In nieuwbouwwijken en industriegebieden kunnen grote warmte-eilanden ontstaan doordat op die plekken veel verstening is.
Weetje 5: Groen in de stad helpt tegen hittestress en is goed voor waterafvoer bij extreme buien
Groen in de stad verbetert het milieu, zorgt voor een rijke biodiversiteit, vermindert luchtvervuiling, zorgt voor waterberging, dempt geluidshinder en verkoelt in warme periode. Kortom, groen is essentieel voor een klimaatbestendige en duurzame omgeving.
 
Bron: Alterra Wageningen

Bomen tegen hitte

Onderzoek van Wageningen Universiteit naar het hitte-eilandeffect in Nederlandse steden toont aan dat op een warme zomerdag het temperatuurverschil tussen stad en platteland kan oplopen tot meer dan vijf graden. Het middel tegen hitte is eenvoudig: meer groen. Maar welk groen koelt het best en is goed bestand tegen droogte en hitte?
Met 1% meer groen in de stad neemt het hitte-eilandeffect in de stad met 0,06 graad af, blijkt uit recent onderzoek van Gert-Jan Steeneveld van Wageningen Universiteit. Door verdamping via de bladeren heeft groen een verkoelende werking. Op een hete dag koelt gras aanvankelijk beter dan bos. Maar houdt de hitte aan, dan droogt grasland snel uit. Bomen daarentegen zijn in staat hun verdamping gedurende een langere periode op peil te houden. Hun diepe worteling draagt daaraan bij. Het feit dat bomen daarnaast voor schaduw zorgen waarin het voor mensen prettig toeven is, maakt bomen uitermate geschikt als middel tegen hitte. “Wil je het hitte-eilandeffect verlagen dan is eigenlijk elke boom goed, als hij het maar goed doet’’, stelt Jelle Hiemstra van Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (PPO) in Lisse. De soortkeuze is niet het eerste uitgangspunt. Beter is om te vragen: wat past hier en wat is het doel? “Voor verkoeling en om te voorkomen dat de omgeving opwarmt is een goed groeiende boom de eerste vereiste. Natuurlijk geeft een grote boom met een brede kroon de meeste schaduw, maar als een grote boom niet op die plek past, is het beter te kiezen voor tien kleine bomen. Die kunnen eenzelfde effect hebben.’’
Droogtestress
In het stedelijk gebied hebben bomen het altijd moeilijk. Door klimaatverandering loopt de hitte in de stad nog eens extra op en kan droogtestress ontstaan. Hiemstra ziet dat hier en daar het sortiment al wordt aangepast aan die veranderende omstandigheden. “Het punt is dat deze soorten nog niet in de praktijk zijn getest. Toen PPO vijftien jaar geleden met het gebruikswaardeonderzoek Straat- en Laanbomen begon, speelde klimaatverandering nog niet. In de tweede fase van ons onderzoek willen we dat aspect wel meenemen.’’ Duitse onderzoekers stelden al wel een lijst op van bomen die theoretisch goed tegen droogte en warmte kunnen (zie kader Droogte- en warmtetolerante bomen). “Maar of die het ook echt als straatboom gaan doen? Dat willen we nu gaan onderzoeken.’’ Hiemstra hamert op de aandacht voor de groeiplaatsomstandigheden. “Ruimte, zowel boven- als ondergronds, vocht en voeding, dat hebben bomen nodig.’’ Manieren om op kunstmatige wijze aan de eisen van bomen tegemoet te komen, hebben niet zijn voorkeur. Een zogenoemde waterboxx, een soort couveuse die regenwater en condens opslaat vanuit de lucht, maakt het mogelijk om zelfs bomen te laten groeien in de woestijn. Het lijkt de PPO-onderzoeker een prijzige zaak. “Bovendien is het vooral geschikt voor het laten aanslaan van jonge boompjes en niet voor stadsbomen.’’ Ook het extra besproeien van bomen zodat deze water kunnen opnemen via het blad, vindt hij niet optimaal. “Het is veel beter om te zorgen dat het water in de ondergrond beschikbaar is, een boom moet gewoon voldoende groeiruimte hebben onder de grond. Daar moet bij de planvorming al rekening mee worden gehouden.’’
Risicospreiding
Wel is de kans op uitval door droogte te spreiden door lanen en straten te voorzien van verschillende soorten bomen in plaats van te kiezen voor een monocultuur. “Voor het waterverbruik maakt dat niks uit, maar door droogtestress worden bomen vatbaarder voor schimmels en insectenplagen. Door gemengde lanen aan te planten, voorkom je dat onder extreme omstandigheden hele lanen het loodje leggen. Risicospreiding is altijd verstandig nu het klimaat verandert.’’
Tekst: Jacqueline van Wetten. Artikel gepubliceerd in magazine De Groene Stad, april 2012, pag 40-41.

Rotterdam zet vergroeningsslag stenige wijken door

Afgelopen week verrichtte wethouder Eerdmans hiervoor de aftrap. In de Benthuizerstraat (Oude Noorden) bevestigde hij de laatste van 47 bloemenmanden.
Het College wil de meest stenige wijken rondom het centrum groener maken. Groen is aantrekkelijk, nodigt uit om naar buiten te gaan en zorgt voor minder hittestress. Er is gekozen voor extra groen in het Oude Noorden, het Nieuwe Westen/Middelland, Tarwewijk, Bloemhof en Hillesluis.
Met het ophangen van de zogeheten hanging baskets hebben de Benthuizerstraat en Zaagmolenstraat in het Oude Noorden meer kleur gekregen. Wethouder Joost Eerdmans: ‘De komende jaren gaan we Rotterdam opfleuren. Bewoners en ondernemers uit de vijf wijken die extra aandacht krijgen worden uitgenodigd voor zogenaamde ‘groentafels’. Daar kunnen ze aangeven waar zij extra groen in hun wijk willen en wat voor groen dat wordt. Er zijn verschillende mogelijkheden zoals extra groen op pleinen en in straten, geveltuinen en bloembakken of hanging baskets.’
De groentafels starten vanaf september in Bloemhof en het Oude Noorden. Daarna volgen de andere wijken. In 2016 begint de gemeente met de uitvoering.
Bron: Gemeente Rotterdam

Het belang van een gezonde bodem

Op dinsdag 25 november van 20:00 – 22:00 uur organiseren het Haags Milieucentrum en de stichting Eetbaar Park de lezing ”Het belang van een gezonde bodem”, in het Nutshuis, Riviermarkt 5 in Den Haag.
De lezing wordt gegeven door oud-hoogleraar Biologische Landbouw aan de Wageningen Universiteit Jan-Diek van Mansvelt. Belangstellenden worden uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn. De toegangsprijs is een vrijwillige bijdrage.

Een stadsbodem bestaande uit alleen maar stenen en asfalt veroorzaakt hittestress en belemmert de waterafvoer van piekbuien

Want bodem gaat niet alleen over landbouw. De kenmerkende standsverschillen van Den Haag (‘het zand en het veen’) hangen direct samen met de bodem. Recent is met de aanleg van de Zandmotor behoorlijk wat nieuwe bodem ontstaan. En dan is er nog de koppeling tussen bodem en klimaatverandering: een stadsbodem bestaande uit alleen maar stenen en asfalt veroorzaakt hittestress en belemmert de waterafvoer van piekbuien.
Deze lezing is een aanloop naar 2015, het Internationale Jaar van de Bodem. Na de lezing en het vragenrondje worden vragen met elkaar besproken zoals “Welke activiteiten zijn er nodig om ook in Den Haag het Jaar van de Bodem onder de aandacht te brengen? En wat wil eenieder organiseren? Thema’s die in subgroepjes worden besproken zijn Bodem en leefklimaat; Bodem en natuur, Bodem en voeding.
De Groene Stad zal bij deze lezing vertegenwoordigd zijn.