Berichten

Buitengroen inzetten als therapie voor patiënten

Buitengroen inzetten als therapie voor patiënten

“Als mensen met al hun zintuigen in aanraking komen met natuur, dan doet dat wat met hun gezondheid. Een groene omgeving kan zelfs worden ingezet in de behandeling of therapie van patiënten, zodat ze beter kunnen omgaan met hun ziekte.” Prof. dr. Agnes van den Berg ziet kansen voor de zorgsector als die de helende werking van buitennatuur, van bomen, planten en bloemen rondom ziekenhuizen en klinieken, zou omarmen.
Agnes van den Berg is omgevingspsycholoog en hoogleraar natuurbeleving aan de Rijksuniversiteit Groningen en gespecialiseerd in onderzoek naar natuur en gezondheid. Ze is sinds 2000 met het thema bezig: “In amper 20 jaar tijd is het van een niche markt, met een geiten-wollen-sokken-imago, gegaan naar een mainstream onderwerp. Mét een goede onderbouwing.” Ze is net terug uit Amerika waar natuur en gezondheid het hoofdthema was op een symposium over algemene psychologie. Van den Berg was een van de sprekers. In Nederland is zij betrokken bij een vierjarig project over groen in ziekenhuizen. Vorig jaar werd het onderzoek afgerond. Maar er lopen nog studies en onderzoeken naar het effect van groen op de gezondheid en het welbevinden van patiënten en ziekenhuispersoneel.

Natuur voelt goed

Steeds meer onderzoeken onderstrepen de positieve effecten van groen op de gezondheid. “De natuur is een universele, snelwerkende ontspanner”, is een citaat van architect Milee Herweijer, gepromoveerd op het onderwerp healing environment. Door het kijken naar natuur, ervaar je minder pijn doordat de hersens worden ‘afgeleid’. En kijken naar bloemen en planten en een wandeling in de natuur, is daarom een goede manier om je goed te voelen.
In Japan is het heel normaal om de natuur in te gaan om lichamelijk en geestelijk te helen. Ze hebben er zelfs een woord voor: Shinrin-yoku, ‘bosbaden’. Het doet mensen goed om in de natuur te zijn. Stress en zorgen verdwijnen naar de achtergrond, je ontspant, kunt ineens helder denken, komt in een betere stemming… en naderhand merk je dat je nieuwe energie hebt opgedaan.
Van den Berg: “Uit studies en onderzoeken komen telkens deze drie positieve reacties naar voren van groen op gezondheid: het heeft een positief effect op de stemming, de aandacht verbetert en lichamelijke stressreactie neemt af. En dan zijn er nog alle bijeffecten zoals beweging, frisse lucht, een goed gesprek en sociale cohesie. En bijzonder interessant, ook het immuunsysteem reageert positief op buiten in de natuur zijn. ”Als medici zich zouden moeten uitspreken over het binnenhalen van de natuur rondom ziekenhuizen, dan blijkt dat zorg en natuur nog niet vanzelfsprekend samengaan,” aldus Agnes van den Berg. ”Veel medici staan daar nog niet voor open. Hoe dat komt? De focus van specialisten en verplegend personeel ligt  op mensen. De buitenomgeving is vaak bijzaak.”

Healing environment

Maar niet overal. Zo werd het concept ‘healing environment’, bij de nieuwbouw van het Erasmus MC in Rotterdam wel degelijk omarmd. Het resulteerde onder andere in een daktuin van 6000 m2, met bomen, planten en bloemen, waar patiënten vanuit hun kamer met bed en al in kunnen rijden. Ook rondom het Deventer ziekenhuis is er volop aandacht voor een zorglandschap waar een groen nadrukkelijk is opgenomen. De beweeg- en beleeftuin achter het ziekenhuis is een tuin voor afleiding en rust, bestemd voor patiënten, personeel, bezoek en wachtenden.
Agnes van den Berg is blij met die aandacht voor groen bij ziekenhuizen, maar zegt daarbij: “Dat natuur echt wordt ingezet in de behandeling en therapie om mensen te ondersteunen in het omgaan met hun ziekte, daar is nog een wereld te winnen.”
De sfeer van het buitengroen is erg belangrijk. Aan ontwerpers geeft ze mee: “Verplaats je in hoe het is als je niet meer in je goeie doen bent. Ben niet te uitgesproken. Van een standaardontwerp met bloemen, bomen en planten gaat het meeste effect uit.”
Kijk voor meer informatie op www.nl.thegreencity.eu

Netwerkbijeenkomst groene gezonde ziekenhuizen op 26 januari a.s.

Groene Gezonde Ziekenhuizen is een vierjarig onderzoeksprogramma waarin groene concepten voor toepassing in en rond ziekenhuizen worden getoetst op hun effecten op patiënten, bezoekers, en personeel. De ambitie van het programma is om de samenwerking tussen de zorgsector en de groene sector te bevorderen om gezamenlijk te komen tot innovatieve, vermarktbare groenconcepten met een optimale gebruikerservaring.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door de Vrije Universiteit Amsterdam en Bureau Natuurvoormensen in samenwerking met medisch onderzoekers van de ziekenhuizen. Er zullen tenminste zeven interventies worden onderzocht bij verschillende ziekenhuizen. Voorbeelden zijn de chemotuin bij ziekenhuis Tergooi, een beweegprogramma in het Goois Natuurreservaat, en een onderzoek naar de meerwaarde van een natuurontdekkist op de afdeling Kindergeneeskunde van het Reinier de Graaf ziekenhuis
Het onderzoek is aangevraagd door FloraHolland en stichting iVerde als onderdeel van hun programma De Groene Agenda, dat wordt gefinancierd door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en het Productschap Tuinbouw. Tergooi Ziekenhuis, Stichting Steun van het Goois Natuurreservaat, Flora Holland en iVerde zijn private sponsors van het onderzoek
Op 26 januari 2016 is de eerste netwerkbijeenkomst in het Reinier de Graaf Ziekenhuis in Delft. Klik hier om het programma te downloaden. Bent u werkzaam in de zorg of in de groene sector of op een andere wijze professioneel betrokken bij het thema groen in en rond ziekenhuizen? Dan bent u van harte welkom bij deze bijeenkomst. U kunt zich aanmelden via deze link.
Meer informatie is te vinden op http://www.groenegezondeziekenhuizen.nl/
 
 

Groene Agenda van start!

Groene ziekenhuisomgeving voor gezondere patiënten en bezoekers en voor gezonder personeel
Vier jaar onderzoek naar groene interventies voor een optimaal gezondheidseffect
Klinisch psychologen van de Vrije Universiteit Amsterdam gaan samen met bureau Natuurvoormensen onderzoek doen naar de effecten van natuurlijk ingerichte, groene omgevingen in en rondom ziekenhuizen op de gezondheid en het welbevinden van patiënten, personeel en bezoekers. In eerder onderzoek is aangetoond dat groen een positief effect heeft op de gezondheid. De komende vier jaar gaan de onderzoekers bestuderen hoe groen in en rond ziekenhuizen optimaal kan bijdragen aan de gezondheid. De eerste resultaten worden in mei 2016 verwacht. Nieuws over het onderzoek is te volgen via www.groenegezondeziekenhuizen.nl en het Twitteraccount @GroenGezond.
Het onderzoek is aangevraagd door FloraHolland en stichting iVerde als onderdeel van hun gezamenlijke programma De Groene Agenda, dat wordt gefinancierd door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en het Productschap Tuinbouw. Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met ziekenhuis Tergooi, het Goois Natuurreservaat, Reinier de Graaf ziekenhuis en het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN). Het IVN zal een kennisnetwerk opzetten van ziekenhuizen en groene partners waarin ervaring van ziekenhuizen en groene organisaties wordt verzameld en alle opgedane kennis zal worden gedeeld.
Hoe draagt groen optimaal bij aan gezondheid in ziekenhuizen?
De laatste jaren is uit onderzoek gebleken dat groen een positief effect heeft op de gezondheid. Deze kennis komt vooral uit onderzoek bij gezonde proefpersonen. Er is nog maar weinig onderzoek gedaan onder patiënten in ziekenhuizen, zeker in Nederland. Uit buitenlands onderzoek blijkt dat groen in ziekenhuizen potentieel kan bijdragen aan het verminderen van ervaren pijn, stress en negatieve gevoelens. Het is echter onbekend hoe groene interventies er precies uit zouden moeten zien om een optimaal gezondheidseffect te bereiken.
Groene toepasbare interventies
“Ons onderzoek levert groene toepasbare interventies op die een kostenbesparend effect kunnen hebben doordat patiënten sneller herstellen en minder lang in het ziekenhuis hoeven te liggen”, zegt VU-wetenschapper Jolanda Maas. Het onderzoek richt zich specifiek op het achterhalen van de effectiviteit van een zevental interventies die uitgevoerd worden bij ziekenhuis Tergooi, het Goois Natuurreservaat en het Reinier de Graaf ziekenhuis. Voorbeelden van de te onderzoeken interventies zijn de Chemotuin, een Groene kas, een beweegprogramma in het Goois Natuurreservaat, een arrangement voor wandelcoaching ,een groene inrichting van de afdeling Ouderengeneeskunde en een onderzoek naar de meerwaarde van de IVN-Natuurontdekker op de afdeling Kindergeneeskunde.

Chemotherapie werkt beter in groene omgeving

Het Hilversumse ziekenhuis Tergooi heeft een primeur: kankerpatiënten kunnen er hun chemokuur ondergaan in een speciaal ingerichte tuin, de ‘chemotuin’. Het dagblad Stentor meldt dat naar een idee van internist-oncoloog Pieter van den Berg in de tuin van het ziekenhuis zitjes zijn gemaakt. In die groene omgeving, waardoor stress, angst en onzekerheid worden verlaagd, werkt de therapie beter.
Overigens is de behandeling in de chemotuin niet geschikt voor alle patiënten. Dat hangt onder meer af van het type chemokuur, vertelt woordvoerder Sebastiaan de Kroon. Ziekenhuis Tergooi werkt samen met de Rijksuniversiteit Groningen en het VU medisch centrum in Amsterdam aan een onderzoek om in kaart te brengen wat de precieze effecten zijn van de buitentherapie.
 
Beeld:  VANDERSALM-aim

St. Elisabeth-Ziekenhuis start met groenplan

De eerste steen van het oude St. Elisabeth Ziekenhuis is opnieuw onthuld. Dit gebeurde gisteren tijdens de opening van drie compleet nieuw ingerichte (binnen)tuinen op de locatie St. Elisabeth van het gefuseerde Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis. De opgeknapte tuinen bevorderen de gezondheid en het welzijn van patiënten en bezoekers.
De opening werd gedaan door Tilburgse wethouder Mario Jacobs en ziekenhuisbestuurder Marcel Visser. De flinke zandsteen met goudkleurige letters dateert uit 1927. De steen is na de sloop van het oude St. Elisabeth Ziekenhuis aan de Jan van Beverwijckstraat opgeslagen. Nu heeft hij een belangrijke plek gekregen in de tuin bij de Brasserie.
Groenplan
Het opknappen van de tuinen is de eerste stap van een nieuw veelomvattend groenplan van het ziekenhuis. Het zogeheten Groenteam+ gaat in de loop van de tijd de buitenruimtes van het ziekenhuis aanpakken. Onder andere het voorterrein, de binnenhoven, de daken en de terrassen krijgen een opknapbeurt.
Het meerjarenplan van de inrichting van de buitenruimte moet bijdragen aan de gezondheid en het welbevinden van alle gebruikers van de patiotuinen: patiënten, bezoekers en medewerkers. Kijken naar groen biedt rust en ontspanning. Het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis is een van de koplopers op het gebied van het in verbinding brengen van natuur en gezondheid. Dit sluit ook mooi aan op het thema ‘Menslievende zorg’ van het ziekenhuis. “Dit groenplan past absoluut bij onze ambitie het liefste ziekenhuis van Nederland te worden”, aldus Marcel Visser.
Wethouder Mario Jacobs is trots op de groene reis die het ziekenhuis maakt. “ Innovatie gaat verder dan alleen techniek, het effect van groen op gezondheid is heel vernieuwend.”
Onderzoek
De nieuw beplante stukken grond zijn echte kijktuinen. Iedereen kan vanuit de aangrenzende ruimtes genieten van het uitzicht. Dit geldt zeker voor de dialysepatiënten die drie keer per week enkele uren aan een dialyseapparaat moeten. Voor deze groep patiënten is het uitzicht spectaculair verbeterd. De tuin heeft een glooiend lijnenspel wat nooit verveeld om naar te kijken. Verder heeft de tuin een vloeiende overgang met het omliggende Brabantse landschap.
Verwacht wordt dat de nieuwe tuin meetbare positieve gezondheidseffecten zal opleveren. Het ziekenhuis gaat dit ook onderzoeken. Bij dit onderzoek is onder meer dr. Jolanda Maas betrokken. Zij werkt momenteel als senior onderzoeker op de afdeling Sociale Geneeskunde van het VU Medisch Centrum. Daar doet zij onderzoek naar de relatie tussen natuur en gezondheid. “Mensen die in een groene omgeving wonen komen minder bij de huisarts. Groen zorgt dat mensen kunnen ontspannen. Patiënten ervaren minder pijn als ze natuur zien. En uit wetenschappelijk onderzoek onder patiënten die net een operatie achter de rug hadden blijkt, dat als ze zicht hebben op een boom, ze minder sterke pijnstillers nodig hebben en dat ze zelfs gemiddeld genomen een dag eerder naar huis kunnen”, aldus Jolanda Maas.
 
Bron: St. Elisabeth Ziekenhuis

Groene gezonde ziekenhuizen

een onderzoeksprogramma naar de effecten van groene interventies in ziekenhuizen  

De Groene stad in gesprek met Dr. Jolanda Maas (senior onderzoeker aan de VU) over nieuw onderzoek naar de effecten van groene interventies in en rondom ziekenhuizen
Dat groen een positief effect op onze gezondheid heeft, dat besef begint zo langzamerhand wel door te dringen. De afgelopen jaren is steeds meer wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit naar voren komt dat een groene omgeving ons gelukkiger, gezond en minder gestresst maakt. Maar hoe komt het dan dat de plaats waar de meeste ongezonde mensen zich op een kluitje bevinden – onze ziekenhuizen- vaak nog geen groene bolwerken zijn?
Volgens Jolanda Maas (bekend van onder andere het Vitamine G onderzoek en onderzoek naar groene schoolpleinen), is er wel een lichte verschuiving zichtbaar. ‘Van de ongeveer 100 Nederlandse ziekenhuizen heeft 2 op de 3 op dit moment bouwplannen. In de meeste van deze plannen wordt wel iets met groen gedaan. Helaas zie je in realiteit soms dat de bouwtekeningen groener ogen dan het uiteindelijke resultaat.’
Dat is niet raar, als je bedenkt dat het onderzoeksveld gericht op onderzoek naar de effecten van groen in en rond ziekenhuizen nog in de kinderschoenen staat. Maar, wellicht kunnen ziekenhuizen er binnenkort niet meer omheen om voor groen een prominente plaats te reserveren. De komende vier jaar zal Jolanda Maas, samen met vakgenote Agnes van den Berg en José de Jonge en Daphne Teeling van het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN), werken aan een project waarin het effect van groene interventies in en rondom ziekenhuizen wordt onderzocht.
‘Groene interventies kunnen van alles zijn’
Het onderzoek start in april 2015 en zal opgesplitst worden in verschillende deelonderzoeken in ziekenhuizen verspreid over het land. Ziekenhuizen die toegezegd hebben om deel te nemen zijn het Tergooi Ziekenhuis en het Reinier de Graaf Gasthuis. Met andere ziekenhuizen worden op dit moment nog gesprekken gevoerd.
In elk ziekenhuis zullen de effecten van een of meerdere ‘groene interventies’ worden onderzocht. ‘Zo’n interventie kan van alles zijn’, vertelt Jolanda. ‘Je kunt denken aan groene wanden, groene wachtruimtes of zelfs afbeeldingen van groen. Maar ook het inzetten van groene kassen voor het houden van slechtnieuwsgesprekken of het organiseren van biowalking-sessies waarbij patiënten tijdens een wandeling door de natuur over hun ziekte kunnen praten.’ Afhankelijk van de wensen van het ziekenhuis en de specifieke groene interventie zal gekeken worden of de groene toepassing effect heeft op de gezondheid en het welzijn van patiënten, bezoekers of personeel.
Rondom de wetenschappelijke onderzoeken zal ook een praktijk- en leernetwerk van ca. 10-15 ziekenhuizen en verschillende groene ondernemers en natuurorganisaties worden gevormd. Binnen dit netwerk zal de opgedane ervaring met groen in bouw- en renovatieplannen worden gedeeld met elkaar en met de groene partners.
 Het mes snijdt aan twee kanten
Het onderzoek is aangevraagd door Flora Holland en iVerde in het kader van hun gezamenlijke programma De Groene Agenda. Vorige week werd bekend dat dit programma, dat gefinancierd wordt door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, groen licht heeft gekregen. Binnen De Groene Agenda is vergroening van ziekenhuizen een van de hoofdthema’s. Jolanda Maas: ‘Dat de overheid dit soort projecten financieel steunt, toont aan dat groen ook in Den Haag steeds belangrijker wordt gevonden. Groen wordt steeds minder gezien als kostenpost en steeds meer als iets dat onze maatschappij juist geld kan opleveren. Zoals bekend is de zorg onze grootste kostenpost in Nederland. Met dit onderzoek willen we richtlijnen leveren voor een effectievere inzet van groen om zo te besparen op zorgkosten. Die besparing kan mogelijk gevonden worden in minder medicijngebruik, een kortere ligduur en in een hogere arbeidsproductiviteit van zowel de genezen patiënt als het personeel.’
Zowel de ziekenhuizen als het groene bedrijfsleven – beiden als partners verbonden aan het project- zijn geïnteresseerd in de uitkomsten van het onderzoek. Ziekenhuizen omdat ze met deze informatie hun ziekenhuis zo gezond en aantrekkelijk mogelijk kunnen inrichten en groenbedrijven omdat ze baat hebben bij de ontwikkeling van praktische, innovatieve en vermarktbare groenconcepten die ingezet kunnen worden in en rondom ziekenhuizen. Het mes snijdt zo aan twee kanten.
Groen en gezondheid
Dat van de natuur een helende werking uitgaat, weten we al eeuwen. ‘Denk maar eens aan de sanatoria en kuuroorden van vroeger’, zegt Jolanda Maas. ‘Door de toenemende technologische ontwikkeling is groen naar de achtergrond verdwenen’. Ziekenhuizen zijn langzaam veranderd in steriele, witte complexen. Maar, het lijkt erop dat we nu op een omslagpunt zitten. De mens komt steeds meer ziekenhuizen centraler te staan. Dit met het idee dat een mens geen machine is, maar een emotioneel wezen met gevoelens die, als ze positief gestimuleerd worden, kunnen bijdragen aan hun genezingsproces.
IVN is betrokken bij het onderzoek om een stuk beleving toe te voegen aan de groene interventies. ‘Een ziekenhuis kan een hele mooie tuin aanleggen, maar als de tuin niet wordt gebruikt, zullen de effecten van zo’n tuin minimaal zijn. Wanneer een belevingsprogramma wordt toegevoegd aan een tuin, dan neemt naar verwachting het gebruik van de tuin toe’.
Positief bijeffect is dat goede ervaringen met de helende werking van natuur in het ziekenhuis, het draagvlak voor natuur in de samenleving kan vergroten.