Berichten

Terugblik Congres Building Green, Smart en Healthy

“Duurzaamheid gaat vaak over techniek, regelgeving procedures en finance. Maar vandaag niet.” Dagvoorzitter Bram Adema viel tijdens het congres Building Green, Smart en Healthy met de deur in huis. Er is weinig duurzamer dan groen om je heen, daar is geen business case voor nodig, vervolgt hij, waarna hij de zaal meegeeft niet op een groenblauwe wolk naar huis te gaan.
Het congres, georganiseerd door DGBC, Royal FloraHolland en De Groene Stad, stond volledig in het teken van de bijdrage van groen en blauw aan belangrijke opgaven in de gebouwde omgeving: gezondheid, welbevinden, waterretentie, hittestress, luchtkwaliteit.

Groen en blauw: het nieuwe normaal

Het zijn begrippen waar ook de kersverse deltacommissaris Peter Glas de komende jaren geregeld mee in de weer zal zijn. In gesprek met Adema benadrukte hij het belang van het veilig en leefbaar houden van onze delta. Klimaatadaptatief bouwen is volgens Glas een opgave voor ons allemaal en moet ‘het nieuwe normaal’ worden. Dat vraagt om slimme oplossingen en biedt tegelijkertijd kansen voor het bedrijfsleven. “Kom met goede ideeën. Wij kijken graag of het mogelijk is om die ideeën te gebruiken in het kader van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie of dat we ze op een andere manier kunnen ondersteunen”, aldus Glas. Steden moeten volgens de deltacommissaris waterrobuust en klimaatbestendig worden ingericht. Slimme omgang met water is volgens hem daarbij noodzakelijk: “Geen groen, zonder blauw.”

Handvatten

Het belang van groen in de stad is de rode draad in de recente werkzaamheden van onderzoeker Robbert Snep (WUR). Hij overhandigde een door de Groene Agenda gecreëerde Factsheet aan Glas, die zowel overheid als bedrijfsleven handvatten biedt bij het vergroenen steden. Vervolgens liet hij de zaal aan de hand van acht praktische en wetenschappelijke tips zien wat de mogelijkheden zijn. Een van de voorbeelden is een fraaie infographic die aantoont dat door de aanwezigheid van bomen in de steden het op bepaalde plekken tot negen graden koeler kan zijn. De kwantitatieve eisen voor een klimaatadaptieve stad nemen toe, maar Snep biedt de helpende hand. “Vanaf april is een toolbox voor een klimaatbestendige beschikbaar snel stappen gezet kunnen worden.”

Meer samenwerking nodig

Het klonk de volgende spreker waarschijnlijk als muziek in de oren. Ludo Steenmetser (gemeente Den Haag) drong tijdens zijn bijdrage aan op snelle structurele oplossingen. “Het Central Innovation District in Den Haag kampt met de spagaat waarin enerzijds de stads steeds groter wordt en tegelijkertijd groen en duurzaam moet zijn. En het liefst ook klimaatdaptief. “Vaak denkt men dat een overschot aan regenwater vanuit Den Haag zo de zee instroomt. Het tegendeel is waar”, laat Steenmetser weten. “Onze pompen draaien dan op volle toeren om te voorkomen dat lagergelegen gebieden niet onderlopen. Meer strategisch groen kan bijdragen aan een oplossing. En daar is samenwerking voor nodig”, aldus Steenmetser. “Het is belangrijk om gezamenlijk met de markt en ontwerpers een instrumentarium vorm te geven om daadwerkelijk iets te realiseren.”

Hand in hand met groen

Niet alleen buiten, maar ook binnen de deuren van de gebouwde omgeving kan het groener. Bert van Duijn, hoogleraar plantenfysiologie en wetenschappelijk directeur van Fytagoras pleitte tijdens het congres voor grootschalige toepassing van groen in kantoren. “Planten reduceren schadelijke stoffen, ook in binnenruimtes. Planten op de werkvloer zijn dus niet alleen maar mooi.” Van Duijn gaf tijdens het begin van zijn pleidooi de plant naast hem een hand en liet daarbij weten dat een plant meer merkt en voelt dan wij denken. In het filmpje dat volgde werd zelfs duidelijk dat een plant op mensen reageert. “Ook in negatieve zin”, vervolgt van Duijn. “Een plan die onlangs verplaatst is zal schadelijke stoffen in een ruimte minder snel reduceren.” Maar planten zorgen niet alleen voor een gezonder binnenklimaat. Ze hebben ook daadwerkelijk invloed op het welzijn van de aanwezigen in de ruimte. Onderzoeksresultaten die hij deelde lieten zien dat de productiviteit en concentratie van werknemers omhooggaat. “Hoe meer planten, hoe beter mensen zich voelen. En niet alleen op kantoor. Dit geldt ook voor andere binnenruimtes als scholen en verzorgingstehuizen.”

Tijd voor actie

Waar grootschalig groen in de werkomgeving op succesvolle wijze is toegepast is goed te zien in het drie jaar geleden gerenoveerde hoofdkantoor van a.s.r.: zowel binnen als buiten. “Vanaf iedere plek is er uitzicht op groen”, volgens Lizzy Butink, duurzaamheidsmanager bij a.s.r.. Tegelijkertijd zorgt de dubbele gevel zorgt voor verkoeling in de zomermaanden en warmte tijdens de winters. Ook Butink pleit net als Steenmetser voor meer samenwerking op het gebied van groen. “We moeten samen plannen maken en zorgen dat er meer beleid en structuur wordt gecreëerd omtrent groene gebouwen. Maar, we moeten ook daadwerkelijk iets te gaan doen.”

Meters maken

DGBC-directeur Annemarie van Doorn maakt zich mede daarom hard om gezondheid en welzijn meer op te nemen in de bestaande systemen. “We hebben hier allemaal belang bij. Het is nu tijd om meters te maken. Dat kan als we dit soort thema’s integreren in bijvoorbeeld BREEAM  of andere meetsystemen.”
Na de motiverende woorden van Van Doorn konden de aanwezigen verschillende parallelsessies bijwonen waarin er met experts op specifieke thema’s dieper in werd gegaan. Ook was er de mogelijkheid om een stadswandeling te doen waarbij men keek hoe groen in Haagse buitenruimtes is toegepast.

Durf te dromen

Het slotakkoord van het congres kwam van de hand van Gideon Maasland, die de honneurs waarnam van Winny Maas. Als operational manager van MVRDV pleitte Maasland ervoor om meer buiten de gebaande paden te treden. “We zijn allemaal zo verschillend, waarom wonen en werken we dan allemaal in dezelfde gebouwen?” Hij zet zijn woorden kracht bij door enkele gewaagde projecten te tonen, waar MVRDV na enkele tegenslagen alsnog veel lof voor kreeg. Transparant en groen zijn sleutelwoorden in zijn presentatie. En dromen. “Durf te dromen, van gezondere en groene gebouwen”, drukte hij de zaal op het hart. Die droom lijkt uit te komen met het project The Valley in de Amsterdamse Zuidas. In samenwerking met Edge Technologies wordt er volgens Maasland gebouwd aan de ultieme plek waar wonen, werk, recreatie en groen samenkomen. Een groenblauwe wolk? Niets is minder waar, de oplevering staat gepland voor 2021.

Een groene, duurzame aanwinst voor de juridische hoofdstad van de wereld

Aan de rand van Den Haag-Scheveningen, waar de stad overgaat in het duinlandschap, verrijst een van de belangrijkste onderdelen van Den Haag, juridische hoofdstad van de wereld: de nieuwe gebouwen van het Internationale Strafhof. In dit International Criminal Court (ICC) worden onder auspiciën van de Verenigde Naties oorlogsmisdadigers berecht. Ook al vanwege de politieke gevoeligheid van de processen die voor het ICC zullen plaatsvinden, worden aan de nieuwe gebouwen – op de locatie waar ooit de Alexander Kazerne stond – extreem zware veiligheidseisen gesteld. Die noodzaak en de wens de bebouwing in te passen in een  groene omgeving, aan de grens van een natuurgebied, stelden de architecten voor een zware uitdaging. Het Deense architecten bureau Schmidt Hammer Lassen verwierf deze eervolle opdracht, founding partner Bjarne Hammer legt allereerst uit waarom zijn bureau besloot deze uitdaging op te pakken.
“Het ICC is een internationale instelling die, vanwege haar belang voor onze samenleving, om allerlei redenen een vaste plek nodig heeft. Bij het ontwerpen waren we ons bewust van de waarden die het bouwwerk straks dient uit te stralen. Voor de slachtoffers van oorlogsmisdaden en voor hun families moet het ICC respect, vertrouwen en hoop uitstralen. Daarom mag het niet gaan om een anoniem kantoorgebouw; het ontwerp moet de moed hebben de waarden en de geloofwaardigheid van het ICC uit te drukken”.
Beeldhouwwerk in het duinlandschap
Binnen het architectenbureau is niet aan te wijzen wie nu precies de hoofdrol speelt bij de totstandkoming van het ICC en zijn omgeving. Het is teamwork, waarbij niet alleen de architecten van Schmidt Hammer Lassen maar ook de opdrachtgevers, consultants op andere terreinen en SLA, de landschapsarchitecten, nadrukkelijk betrokken waren en zijn.
De filosofie, het concept voor de nieuwbouw van het ICC is sterk beïnvloed door de locatie. Hammer: “De bouwplaats ligt dicht bij de Noordzee, het nieuwe Strafhof is geplaatst tussen de stad en de natuur, in het rollende duinlandschap aan de rand van Den Haag-Scheveningen. De gedachte achter het concept is als het ware een beeldhouwwerk van gebouwen in het landschap, tot een grenssteen, een oriëntatiepunt, dat enerzijds de autoriteit van het ICC uitstraalt en anderzijds de menselijke maat vasthoudt. Je kunt het bouwwerk als geheel zien als een golvend samenstel van vormen tegen de horizon, herinnerend aan het duinlandschap. Het was voor ons vanaf het begin duidelijk dat de verbinding tussen het duinlandschap en de stadsrand interessante mogelijkheden zou bieden. Met dit gebouw, dat een betrekkelijk bescheiden ruimtelijke aanspraak doet, geven we het landschap als het ware terug aan de stad”.
Tuinen binnen en buiten
De natuurlijke begroeiing in het duinlandschap en beplanting rondom en binnen in het gebouw spelen een hoofdrol is het ontwerp voor het ICC. “Onze architectonische invalshoek is de voortzetting van de tuinen rondom de gebouwen in de begane grond, als een bekleding van de Hof Toren. Tuinen zijn altijd aanwezig geweest, in alle culturen. Daarom maken we gebruik van bloemen en planten uit elk van de ledenlanden van het ICC, zo symboliseren de tuinen op de begane grond als een groen oriëntatiepunt de eenheid van alle volkeren, los van nationaliteit en nationale cultuur”.
Meer dan waar ook heeft de ligging van de nieuwe locatie voor het ICC invloed gehad op de aanpak en het ontwerp van de architecten. Het duingebied Meijendel, op de grens van Den Haag-Scheveningen en Wassenaar, is een Natura 200 gebied. Dat feit alleen al maakte het wenselijk, zelfs noodzakelijk, de eenheid van bebouwde omgeving en natuurgebied vast te houden. De architecten stonden voor de uitdaging de binnenkant van het gebouwencomplex te verbinden met het internationale collectief van het ICC, terwijl de buitenkant niet alleen verbinding houdt met het Hollandse landschap, maar ook open staat voor het publiek. Zo is het beeld van de wandelpaden door het duingebied een bron van inspiratie geweest voor het concept van het binnenplein, de Plaza.
Het concept van de Groene Stad – waar het ICC straks een uitnemende showcase van zal zijn – is in Denemarken onder die naam nog niet bekend. Maar, verteld Hammer, in Denemarken leven wel degelijk vergelijkbare ideeën en initiatieven. “Waar mogelijk zorgen wij, bij Schmidt Hammer Lassen, er altijd voor dat groen een rol speelt in door ons ontwikkelde stedenbouwkundige plannen”.
Duurzaamheid hoog op de agenda
SLA, de Deense landschapsarchitecten die ook in het ICC-project een rol spelen,  werkt al vele jaren met elementen van natuur, met veel aandacht voor biodiversiteit en een goede leefomgeving voor mensen, dieren en insecten. Duurzaamheid stond en staat ook bij ontwerp en bouw van het ICC-complex hoog op de agenda. Zoals architect Jan-Paul Koning, senior architect bij Schmidt Hammer Lassen, stelt: “Duurzaamheid vind je vooral ook terug in elementen die niet direct in het oog springen, zoals bijvoorbeeld de koud- en hitteopslag. Die voorziening is de grootste in zijn soort in heel Nederland. Zo is er een hele lijst van voorzieningen, geïntegreerd in het gebouw en in het gebied eromheen, van waterbesparende wc’s en kranen, automatische aansluiting van de verlichting, afhankelijk van het daglicht, biologisch schoonhouden van de vijver en, niet te vergeten, groene daken. Verder moeten we niet vergeten dat het gebouwencomplex staat aan de rand van een Natura 2000 zone, in het waterwingebied. Daarom hebben we te maken met strikte normen voor het materiaalgebruik; ook tijdens de bouw dient elke lekkage en bodemvervuiling te worden voorkomen”.
Planten spelen hoe dan ook een belangrijke rol in het ontwerp van het nieuwe ICC. Iedereen die er werkt of die het Strafhof bezoekt zal straks de aanwezigheid van planten binnen en buiten het gebouw ondergaan. Daarbij speelt de relatie met het duinlandschap van Meijendell een hoofdrol; de beplanting in en rondom het complex weerspiegelt de natuurlijke begroeiing van de omgeving. Vanwege het klimaat was het niet mogelijk planten en bloemen uit alle in het ICC vertegenwoordigde landen te gebruiken. Maar men kon wel voor de beveiliging doornstruiken inzetten, zodat er geen lelijke hoge hekken hoeven te worden neergezet. Voor het onderhoud van het groen in en rondom het gebouwencomplex is een plan ontworpen, compleet met vervanging van planten wanneer dat nodig is en met een irrigatiesysteem.

Architectenbureau  Schmidt Hammer Lassen heeft de eervolle opdracht voor het ontwerp van het Internationale Strafhof ongetwijfeld mede te danken aan zijn ‘groene’ reputatie. Zo won het bureau in 2013 in Noorwegen de Nordic Building Challenge, met een ontwerp voor de herinrichting en uitbreiding van een kantoorgebouw van 50.000 vierkante meter in Oslo, met een volledig nieuw innovatief systeem voor verlaging van het energieverbruik en de CO2 uitstoot. Daarbij werkte Schmidt Hammer Lassen samen met LOOP architecten, COWI Denemarken, Norway Transsolar Energitechnik en Vugge til Vugge Denmark. Als dat werk klaar is zal het gebouw geen 50.000 meer 79.000 vierkante meters tellen en een duurzaam herkenningspunt zijn voor Oslo: het hoogste gebouw van Noorwegen en de eerste kantoortoren in Noorwegen net natuurlijke luchtverversing”.

 
Hieronder nog enkele foto’s met extra informatie, aangeleverd door architectenbureau Schmidt Hammer Lassen (in het Engels)


 
ICC Permanent Premises Dune Landscape concept 1

Den Haag and the Meijendel dune landscape

The ICC site is situated in the former Alexanderkazerne on the border of the city of The Hague and the Meijendel dune landscape, an important water reservoir and Natura 2000 protected area.
One of the primary and most improtant aims of the landscape concept is to “reunite” the site with the dune landscape and hereby allowing the ICC permanent premises to be situated in the unique surrounding of the Meijendel landscape.
ICC Permanent Premises Dune Landscape concept 2

Security and landscape concept

The ICC permanent premises security level is extremely high, due to the nature of the cases the court deals with. By integrating the security precautions in the general landscape concept, the ICC permanent premises obtains a situation, where the building complex has a safe and secure atmosphere and the security measures are hidden from public view.
The primary idea is to situate the complex as a cut in the landscape, establishing an interior that relates to the international collectivity of the ICC, and an exterior that entrenches the ICC to the local dutch landscape and opens it to the public.
ICC Permanent Premises Dune Landscape concept 3

Sand footpaths in the dune landscape

Even though solving complex demands, the basic inspiration of the landscape design is very simple. The image of sand footpaths through the dune landscape is the underlying theme of the design of as well the Plaza as the parking areas.
ICC Permanent Premises Dune Landscape concept 4

Security, parking and public spaces integrated within the dunes

The functions of the ICC permanent premises places many and complex demands upon the surroundings. The simple and flexible concept allows the security-, traffi c and public funtions to be integrated in the dunes in a way, that makes the general impression of the site, experienced from adjacent streets and building, green and “duny”.
A general aim is to “minimize paving and maximize dunes”.
ICC Permanent Premises Dune Landscape concept 5

The Plaza area

The aim of the plaza design is to integrate the plaza functions in the dune landscape.
Several access points leads into the dunes, where they merge and lead the visitors towards the main entrance pavilion. The paved area is minimized to create as much dune landscape as possible. In two areas; in front of the entrance pavilion and near the main access point by van Alkemadelaan the paths expands to create an open space. By the entrance pavilion the space is meant for arrival and reception of guest. By van Alkemadelaan the expansion creates a space for public gatherings, TV transmission, commemoration and occasionally even demonstrations. The aim is to create an informal and democratic public space within the dune landscape.

Vegetation – Borrowed from the adjacent landscape

The vegetation in the ICC site is “borrowed” from the adjecant Meijleden area. Grasses and herbs complemented by shrubs and small trees. As time goes by, the vegetation will evolve and the dune slopes facing north and east will have a diff erent vegetation from the ones facing south and west. The diff erent sun-, wind- and water conditions in the dune hills will allow some plants to thrive and some to fade, creating variation throughout the landscape. In this way, the ICC site will be perceived as a coherent part of Meijleden. As the shrubs area a part of the security concept, and thorny shrubs in the dunes along the site border replaces the fence that is normally required to obtain the necessary security level. By using resident vegetation, the landscape will easily become the inhabitat of native birds and insects. All plants are in line with Natura 2000 guidelines.

Het belang van een gezonde bodem

Op dinsdag 25 november van 20:00 – 22:00 uur organiseren het Haags Milieucentrum en de stichting Eetbaar Park de lezing ”Het belang van een gezonde bodem”, in het Nutshuis, Riviermarkt 5 in Den Haag.
De lezing wordt gegeven door oud-hoogleraar Biologische Landbouw aan de Wageningen Universiteit Jan-Diek van Mansvelt. Belangstellenden worden uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn. De toegangsprijs is een vrijwillige bijdrage.

Een stadsbodem bestaande uit alleen maar stenen en asfalt veroorzaakt hittestress en belemmert de waterafvoer van piekbuien

Want bodem gaat niet alleen over landbouw. De kenmerkende standsverschillen van Den Haag (‘het zand en het veen’) hangen direct samen met de bodem. Recent is met de aanleg van de Zandmotor behoorlijk wat nieuwe bodem ontstaan. En dan is er nog de koppeling tussen bodem en klimaatverandering: een stadsbodem bestaande uit alleen maar stenen en asfalt veroorzaakt hittestress en belemmert de waterafvoer van piekbuien.
Deze lezing is een aanloop naar 2015, het Internationale Jaar van de Bodem. Na de lezing en het vragenrondje worden vragen met elkaar besproken zoals “Welke activiteiten zijn er nodig om ook in Den Haag het Jaar van de Bodem onder de aandacht te brengen? En wat wil eenieder organiseren? Thema’s die in subgroepjes worden besproken zijn Bodem en leefklimaat; Bodem en natuur, Bodem en voeding.
De Groene Stad zal bij deze lezing vertegenwoordigd zijn.

De bijzondere binnentuinen van het Internationaal Strafhof

In navolging van ons eerdere artikel over het nieuwe Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag- Scheveningen, hier een overzicht van de wel heel bijzondere groene binnenplaatsen van het nieuwe strafhof.
De vijf verschillende binnentuinen zijn elk begroeid met planten uit een specifiek deel van de wereld, Oost-Europa, Afrika, Latijns Amerika, West- Europa en Azië.
Meer informatie? Download hier een PDF waarin dieper ingegaan wordt op de verschillende soorten planten per binnentuin.


 

Courtyard A: Eastern European states

courtyard-dwarsdoorsnede-a

Courtyard B: African States

courtyard-dwarsdoorsnede-b

Courtyard C: Latin American and Caribbean states

courtyard-dwarsdoorsnede-c

Courtyard D: Western European and other states

courtyard-dwarsdoorsnede-d

Courtyard E and F: Asia and Pacific states

courtyard-dwarsdoorsnede-e