Berichten

Groene gezonde ziekenhuizen

een onderzoeksprogramma naar de effecten van groene interventies in ziekenhuizen  

De Groene stad in gesprek met Dr. Jolanda Maas (senior onderzoeker aan de VU) over nieuw onderzoek naar de effecten van groene interventies in en rondom ziekenhuizen
Dat groen een positief effect op onze gezondheid heeft, dat besef begint zo langzamerhand wel door te dringen. De afgelopen jaren is steeds meer wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit naar voren komt dat een groene omgeving ons gelukkiger, gezond en minder gestresst maakt. Maar hoe komt het dan dat de plaats waar de meeste ongezonde mensen zich op een kluitje bevinden – onze ziekenhuizen- vaak nog geen groene bolwerken zijn?
Volgens Jolanda Maas (bekend van onder andere het Vitamine G onderzoek en onderzoek naar groene schoolpleinen), is er wel een lichte verschuiving zichtbaar. ‘Van de ongeveer 100 Nederlandse ziekenhuizen heeft 2 op de 3 op dit moment bouwplannen. In de meeste van deze plannen wordt wel iets met groen gedaan. Helaas zie je in realiteit soms dat de bouwtekeningen groener ogen dan het uiteindelijke resultaat.’
Dat is niet raar, als je bedenkt dat het onderzoeksveld gericht op onderzoek naar de effecten van groen in en rond ziekenhuizen nog in de kinderschoenen staat. Maar, wellicht kunnen ziekenhuizen er binnenkort niet meer omheen om voor groen een prominente plaats te reserveren. De komende vier jaar zal Jolanda Maas, samen met vakgenote Agnes van den Berg en José de Jonge en Daphne Teeling van het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN), werken aan een project waarin het effect van groene interventies in en rondom ziekenhuizen wordt onderzocht.
‘Groene interventies kunnen van alles zijn’
Het onderzoek start in april 2015 en zal opgesplitst worden in verschillende deelonderzoeken in ziekenhuizen verspreid over het land. Ziekenhuizen die toegezegd hebben om deel te nemen zijn het Tergooi Ziekenhuis en het Reinier de Graaf Gasthuis. Met andere ziekenhuizen worden op dit moment nog gesprekken gevoerd.
In elk ziekenhuis zullen de effecten van een of meerdere ‘groene interventies’ worden onderzocht. ‘Zo’n interventie kan van alles zijn’, vertelt Jolanda. ‘Je kunt denken aan groene wanden, groene wachtruimtes of zelfs afbeeldingen van groen. Maar ook het inzetten van groene kassen voor het houden van slechtnieuwsgesprekken of het organiseren van biowalking-sessies waarbij patiënten tijdens een wandeling door de natuur over hun ziekte kunnen praten.’ Afhankelijk van de wensen van het ziekenhuis en de specifieke groene interventie zal gekeken worden of de groene toepassing effect heeft op de gezondheid en het welzijn van patiënten, bezoekers of personeel.
Rondom de wetenschappelijke onderzoeken zal ook een praktijk- en leernetwerk van ca. 10-15 ziekenhuizen en verschillende groene ondernemers en natuurorganisaties worden gevormd. Binnen dit netwerk zal de opgedane ervaring met groen in bouw- en renovatieplannen worden gedeeld met elkaar en met de groene partners.
 Het mes snijdt aan twee kanten
Het onderzoek is aangevraagd door Flora Holland en iVerde in het kader van hun gezamenlijke programma De Groene Agenda. Vorige week werd bekend dat dit programma, dat gefinancierd wordt door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, groen licht heeft gekregen. Binnen De Groene Agenda is vergroening van ziekenhuizen een van de hoofdthema’s. Jolanda Maas: ‘Dat de overheid dit soort projecten financieel steunt, toont aan dat groen ook in Den Haag steeds belangrijker wordt gevonden. Groen wordt steeds minder gezien als kostenpost en steeds meer als iets dat onze maatschappij juist geld kan opleveren. Zoals bekend is de zorg onze grootste kostenpost in Nederland. Met dit onderzoek willen we richtlijnen leveren voor een effectievere inzet van groen om zo te besparen op zorgkosten. Die besparing kan mogelijk gevonden worden in minder medicijngebruik, een kortere ligduur en in een hogere arbeidsproductiviteit van zowel de genezen patiënt als het personeel.’
Zowel de ziekenhuizen als het groene bedrijfsleven – beiden als partners verbonden aan het project- zijn geïnteresseerd in de uitkomsten van het onderzoek. Ziekenhuizen omdat ze met deze informatie hun ziekenhuis zo gezond en aantrekkelijk mogelijk kunnen inrichten en groenbedrijven omdat ze baat hebben bij de ontwikkeling van praktische, innovatieve en vermarktbare groenconcepten die ingezet kunnen worden in en rondom ziekenhuizen. Het mes snijdt zo aan twee kanten.
Groen en gezondheid
Dat van de natuur een helende werking uitgaat, weten we al eeuwen. ‘Denk maar eens aan de sanatoria en kuuroorden van vroeger’, zegt Jolanda Maas. ‘Door de toenemende technologische ontwikkeling is groen naar de achtergrond verdwenen’. Ziekenhuizen zijn langzaam veranderd in steriele, witte complexen. Maar, het lijkt erop dat we nu op een omslagpunt zitten. De mens komt steeds meer ziekenhuizen centraler te staan. Dit met het idee dat een mens geen machine is, maar een emotioneel wezen met gevoelens die, als ze positief gestimuleerd worden, kunnen bijdragen aan hun genezingsproces.
IVN is betrokken bij het onderzoek om een stuk beleving toe te voegen aan de groene interventies. ‘Een ziekenhuis kan een hele mooie tuin aanleggen, maar als de tuin niet wordt gebruikt, zullen de effecten van zo’n tuin minimaal zijn. Wanneer een belevingsprogramma wordt toegevoegd aan een tuin, dan neemt naar verwachting het gebruik van de tuin toe’.
Positief bijeffect is dat goede ervaringen met de helende werking van natuur in het ziekenhuis, het draagvlak voor natuur in de samenleving kan vergroten.
 

Zorg werkt ‘Beterinhetgroen’

Begin december hebben twee ministeries en een twaalftal partijen en organisaties op het gebied van ‘groen’ en ‘zorg’ een convenant getekend, gericht op betere benutting van de positieve effecten van de groene leefomgeving. Het initiatief voor deze ‘Green Deal’, onder de titel beterinhetgroen.nl, kwam van MediQuest, kenniscentrum op het gebied van gezondheidszorg. De Green Deal is ondertekend op een congres voor o.a. huisartsen, wijkverpleegkundigen en sociale wijkteams over zorg en ondersteuning in de buurt.
De positieve effecten van natuur op de gezondheid, zijn onbetwistbaar, maar de initiatiefnemers van ‘beterinhetgroen’ stellen vast dat veel mensen relevant aanbod bij hen in de buurt nog niet te vinden. Beterinhetgroen.nl stelt zich ten doel initiatieven op het snijvlak van groen en gezondheid beter vindbaar te maken voor professionals in de zorg, maar ook voor burgers en patiënten. Men verwacht dat in maart 2015 de website beterinhetgroen.nl volledig operationeel zal kunnen zijn.
De partijen die zich achter beterinhetgroen hebben geschaard zijn: Staatsbosbeheer, LandschappenNL, De Hart&Vaatgroep, Diabetesvereniging Nederland, Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO), Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB), Progez, Beroepsvereniging Groene Zorg (BVGZ), De Friesland Zorgverzekeraar, Landal GreenParks, de Rijksoverheid (Ministerie van Economische Zaken en Ministerie van Infrastructuur en Milieu) en MediQuest.
 
Lees hier meer over Beterinhetgroen.

Wethouders lichten groene coalitieplannen toe tijdens Groene Poort

Hoe groen kleuren de werkprogramma’s van de nieuwe Colleges van Burgemeester en Wethouders? Dat is de vraag die centraal stond tijdens de ‘Groene Poort’ op 30 september – de halfjaarlijkse bijeenkomst in Nieuwspoort waar politici, wetenschappers en het groene bedrijfsleven elkaar treffen. Vijf wethouders gaven tijdens de Groene Poortbijeenkomst inzicht in hun plannen. Hun ambitie is duidelijk: meer groen realiseren, ook al moet er worden bezuinigd. Met subsidies, burgerparticipatie en creatieve verbindingen blijkt er veel mogelijk.
 
 Foto: van links naar rechts wethouder D. Verbeek van de gemeente Brielle, wethouder C. Koppenol van de gemeente Papendrecht, wethouder O.G. Prinsen van de gemeente Apeldoorn, wethouder R. Van Harten van de gemeente Vlaardingen en wethouder M. Borsboom van de gemeente Rijswijk.
 
De gemeente Rijswijk werkt samen met inwoners, bedrijven en instellingen aan een groenere stad. Er is extra budget vrijgemaakt om te investeren in groen. De groene paragraaf maakt integraal onderdeel uit van duurzaamheid en is een aparte opgave in het coalitieakkoord. In Vlaardingen moet flink worden bezuinigd, maar wordt er via een aparte stichting die bewoners hebben opgericht subsidie ontvangen voor groene initiatieven. Ook Brielle kampt met financiële krapte. De uitdaging daar is vooral het groen in het binnen- en buitengebied te behouden en verstening van buurten tegen te gaan. Papendrecht is erin geslaagd Europese subsidie te bemachtigen om meer groen in de gemeente te brengen. In Apeldoorn wordt groen, maar ook water bewust ingezet om de binnenstad aantrekkelijker te maken, hittestress te bestrijden en regenwater vast te houden.
Burgerparticipatie
In alle gemeenten wordt nauw samengewerkt met de bewoners en worden burgerinitiatieven gestimuleerd. Niet alleen uit financiële noodzaak, maar ook om draagvlak en bewustwording te creëren. Dat betekent niet dat er groene professionals overbodig zijn; voor de uitvoering van grotere projecten bijvoorbeeld en ook voor advies over wat groen kan doen is hun inzet gewenst. ‘De groenbranche biedt tal van oplossingen om te vergroenen, via een integrale aanpak waarin ook water wordt meegenomen’, aldus de boodschap aan de bestuurders.
 

‘Stimuleer zorgorganisaties om hun patiënten in het groen te laten bewegen. Richt parken bewust in voor ontspanning en beweging en koppel er activiteiten aan. Het is de kunst om de doelgroep te verleiden.’
 

Groen en gezondheid
Dat een groene omgeving ook gunstige effecten heeft op de gezondheid van burgers, daar zijn de wethouders zich van bewust en ze noemden er ook voorbeelden van. Desondanks geven ze toe dat er meer mogelijk is. Apeldoorn zet inmiddels de tool TEEB-stad in om de waarde van groen in geld uit te drukken, het aspect gezondheid blijft daarin volgens de wethouder nog wat onderbelicht. Onderzoeker Jolanda Maas stelde dat met een doordachte aanpak veel winst valt te behalen: ‘Stimuleer zorgorganisaties om hun patiënten in het groen te laten bewegen. Richt parken bewust in voor ontspanning en beweging en koppel er activiteiten aan. Het is de kunst om de doelgroep te verleiden.’
Over Groene Poort
Groene Poort brengt vier disciplines op één platform bij elkaar: politiek, bedrijfsleven, overheid en kennisinstituten. Genodigden zijn leden van de Eerste en Tweede Kamer, functionarissen bij de rijksoverheid, portefeuillehouders bij provincies, veiligheidsregio’s, gemeenten, kennisinstituten, bestuursleden van brancheorganisaties en directies en commissarissen van groenbedrijven met een branchevertegenwoordigende functie. De volgende Groene Poort vindt plaats in het voorjaar van 2015. Groene Poort is een gezamenlijk initiatief van Branchevereniging VHG en de Nederlandse Vereniging van Tuin- en Landschapsarchitecten (NVTL), in samenwerking met Zuydgeest Communicatie.