Berichten

Hoe draagt groen bij aan de kwaliteit van leven van kwetsbare ouderen?

Een consortium van 12 partners gaat onder leiding van Alterra Wageningen UR onderzoek doen naar de effecten van een kwalitatief hoogwaardige groene leefomgeving op kwetsbare ouderen, hun mantelzorgers, en de besparingen die dat de maatschappij kan opleveren. In eerder onderzoek is al aangetoond dat groen een positief effect heeft op de gezondheid van mensen.

Er zijn al aangetoonde effecten van groen op het fysieke vlak (bewegen, beter slapen), het mentale vlak (natuur helpt tegen somberheid) en het sociale vlak (natuur is goed voor de sociale contacten). “Wij gaan nu het effect onderzoeken van een groene interventie, de aanleg van belevingsgericht groen en het gebruik ervan,” zegt projectleider Jana Verboom van Alterra. “Dat doen we door vóór de groene ingreep, direct erna, en enige jaren later in kaart te brengen wat de kwaliteit van leven is van kwetsbare omwonende ouderen, hoe de belasting is van hun mantelzorgers, en hoe hun aanspraak op professionele zorg en voorzieningen is. In ons onderzoek ontwikkelen we innovatieve groenconcepten voor versteende wijken met kwetsbare ouderen, en kwantificeren we kosten en baten voor de kwaliteit van leven van alle betrokkenen. We verwachten de eerste resultaten in 2017.”

Een model voor de kwaliteit van leven van ouderen is het draagkracht-draaglast model. Draagkracht wordt bepaald door genetische aanleg, financiële en gezinssituatie, maar ook door omgevingsfactoren. Dat geldt ook voor de draaglast. Beide hebben fysieke, mentale en sociale componenten. Als draagkracht en draaglast in disbalans zijn, heeft dat gevolgen voor de kwaliteit van leven van de persoon in kwestie, maar ook voor de mantelzorger(s) en het beroep dat wordt gedaan op professionele zorg en gemeentelijke voorzieningen (WMO). Contact met groen heeft gevolgen voor het fysieke, mentale en sociale welbevinden van mensen, en kan daardoor zowel de draagkracht verhogen als de draaglast verlagen. Het helpt dus om deze twee in balans te houden. Zo kan zorgvraag voorkomen of verlaagd worden met als gevolg dat  mantelzorgers minder snel overbelast raken en dat kosten voor zorg en WMO positief beïnvloed worden.

Het onderzoek is aangevraagd door FloraHolland en stichting iVerde als onderdeel van hun gezamenlijke programma De Groene Agenda, dat wordt gefinancierd door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en het Productschap Tuinbouw. Het project wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met de Nature Assisted Health Foundation. De missie van de Nature Assisted Health Foundation is het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen vanuit cross overs op het gebied van groen en gezondheid. NAHF werkt hierbij vanuit het principe van ‘social innovation’, het creëren van maatschappelijke en economische meerwaarde, door nieuwe samenwerkingsverbanden tussen de zogenaamde ‘triple helix’ (Overheid, Ondernemers, Onderwijs en Onderzoek). NAHF verbindt daarmee wetenschap en ondernemerschap, door business claims met betrekking tot de relatie tussen natuur en gezondheid te onderbouwen met wetenschappelijk bewijs. Op basis van innovatieve verdienmodellen wordt zowel maatschappelijke (kwaliteit van leven) als economische (reductie zorgkosten) waarde gecreëerd. Andere partners zijn Tilburg University, HAS hogeschool, gemeente Oisterwijk, en lokale partners zoals een Wijkraad. De Provincie Noord-Brabant is één van de financiers.

Bron: Alterra Wageningen

Groene gezonde ziekenhuizen

een onderzoeksprogramma naar de effecten van groene interventies in ziekenhuizen  

De Groene stad in gesprek met Dr. Jolanda Maas (senior onderzoeker aan de VU) over nieuw onderzoek naar de effecten van groene interventies in en rondom ziekenhuizen
Dat groen een positief effect op onze gezondheid heeft, dat besef begint zo langzamerhand wel door te dringen. De afgelopen jaren is steeds meer wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit naar voren komt dat een groene omgeving ons gelukkiger, gezond en minder gestresst maakt. Maar hoe komt het dan dat de plaats waar de meeste ongezonde mensen zich op een kluitje bevinden – onze ziekenhuizen- vaak nog geen groene bolwerken zijn?
Volgens Jolanda Maas (bekend van onder andere het Vitamine G onderzoek en onderzoek naar groene schoolpleinen), is er wel een lichte verschuiving zichtbaar. ‘Van de ongeveer 100 Nederlandse ziekenhuizen heeft 2 op de 3 op dit moment bouwplannen. In de meeste van deze plannen wordt wel iets met groen gedaan. Helaas zie je in realiteit soms dat de bouwtekeningen groener ogen dan het uiteindelijke resultaat.’
Dat is niet raar, als je bedenkt dat het onderzoeksveld gericht op onderzoek naar de effecten van groen in en rond ziekenhuizen nog in de kinderschoenen staat. Maar, wellicht kunnen ziekenhuizen er binnenkort niet meer omheen om voor groen een prominente plaats te reserveren. De komende vier jaar zal Jolanda Maas, samen met vakgenote Agnes van den Berg en José de Jonge en Daphne Teeling van het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN), werken aan een project waarin het effect van groene interventies in en rondom ziekenhuizen wordt onderzocht.
‘Groene interventies kunnen van alles zijn’
Het onderzoek start in april 2015 en zal opgesplitst worden in verschillende deelonderzoeken in ziekenhuizen verspreid over het land. Ziekenhuizen die toegezegd hebben om deel te nemen zijn het Tergooi Ziekenhuis en het Reinier de Graaf Gasthuis. Met andere ziekenhuizen worden op dit moment nog gesprekken gevoerd.
In elk ziekenhuis zullen de effecten van een of meerdere ‘groene interventies’ worden onderzocht. ‘Zo’n interventie kan van alles zijn’, vertelt Jolanda. ‘Je kunt denken aan groene wanden, groene wachtruimtes of zelfs afbeeldingen van groen. Maar ook het inzetten van groene kassen voor het houden van slechtnieuwsgesprekken of het organiseren van biowalking-sessies waarbij patiënten tijdens een wandeling door de natuur over hun ziekte kunnen praten.’ Afhankelijk van de wensen van het ziekenhuis en de specifieke groene interventie zal gekeken worden of de groene toepassing effect heeft op de gezondheid en het welzijn van patiënten, bezoekers of personeel.
Rondom de wetenschappelijke onderzoeken zal ook een praktijk- en leernetwerk van ca. 10-15 ziekenhuizen en verschillende groene ondernemers en natuurorganisaties worden gevormd. Binnen dit netwerk zal de opgedane ervaring met groen in bouw- en renovatieplannen worden gedeeld met elkaar en met de groene partners.
 Het mes snijdt aan twee kanten
Het onderzoek is aangevraagd door Flora Holland en iVerde in het kader van hun gezamenlijke programma De Groene Agenda. Vorige week werd bekend dat dit programma, dat gefinancierd wordt door de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, groen licht heeft gekregen. Binnen De Groene Agenda is vergroening van ziekenhuizen een van de hoofdthema’s. Jolanda Maas: ‘Dat de overheid dit soort projecten financieel steunt, toont aan dat groen ook in Den Haag steeds belangrijker wordt gevonden. Groen wordt steeds minder gezien als kostenpost en steeds meer als iets dat onze maatschappij juist geld kan opleveren. Zoals bekend is de zorg onze grootste kostenpost in Nederland. Met dit onderzoek willen we richtlijnen leveren voor een effectievere inzet van groen om zo te besparen op zorgkosten. Die besparing kan mogelijk gevonden worden in minder medicijngebruik, een kortere ligduur en in een hogere arbeidsproductiviteit van zowel de genezen patiënt als het personeel.’
Zowel de ziekenhuizen als het groene bedrijfsleven – beiden als partners verbonden aan het project- zijn geïnteresseerd in de uitkomsten van het onderzoek. Ziekenhuizen omdat ze met deze informatie hun ziekenhuis zo gezond en aantrekkelijk mogelijk kunnen inrichten en groenbedrijven omdat ze baat hebben bij de ontwikkeling van praktische, innovatieve en vermarktbare groenconcepten die ingezet kunnen worden in en rondom ziekenhuizen. Het mes snijdt zo aan twee kanten.
Groen en gezondheid
Dat van de natuur een helende werking uitgaat, weten we al eeuwen. ‘Denk maar eens aan de sanatoria en kuuroorden van vroeger’, zegt Jolanda Maas. ‘Door de toenemende technologische ontwikkeling is groen naar de achtergrond verdwenen’. Ziekenhuizen zijn langzaam veranderd in steriele, witte complexen. Maar, het lijkt erop dat we nu op een omslagpunt zitten. De mens komt steeds meer ziekenhuizen centraler te staan. Dit met het idee dat een mens geen machine is, maar een emotioneel wezen met gevoelens die, als ze positief gestimuleerd worden, kunnen bijdragen aan hun genezingsproces.
IVN is betrokken bij het onderzoek om een stuk beleving toe te voegen aan de groene interventies. ‘Een ziekenhuis kan een hele mooie tuin aanleggen, maar als de tuin niet wordt gebruikt, zullen de effecten van zo’n tuin minimaal zijn. Wanneer een belevingsprogramma wordt toegevoegd aan een tuin, dan neemt naar verwachting het gebruik van de tuin toe’.
Positief bijeffect is dat goede ervaringen met de helende werking van natuur in het ziekenhuis, het draagvlak voor natuur in de samenleving kan vergroten.