• Minstens 1000 ha Nieuwe Stedelijke Natuur

    #lodewijk hoekstra

    Steeds luider en steeds duidelijker wordt in de politieke discussie, op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau, de roep om een klimaatbewuste invulling van de openbare ruimte. Gelukkig speelt deze discussie ook een hoofdrol in Den Haag, in de aanloop naar de kabinetsformatie. We zien de tekenen van klimaatverandering om ons heen: droge periodes, afgewisseld met steeds heftiger regenbuien, waarbij het hemelwater niet meer beheerst kan worden afgevoerd.

    Duidelijk is, dat de meest doelmatige manier om in onze openbare ruimte van om te gaan met, te strijden tegen de klimaatverandering, te vinden is in vergroening. We zullen toe moeten naar een nieuwe manier van denken over groen in en rondom steden. We hebben als mens de neiging onze leefomgeving te zien als maakbaar, waarbij het netheidscomplex ons steeds meer parten speelt. Tegelijk worstelen gemeenten met enerzijds de noodzaak zuinig te zijn, leidend tot korten op de groenbudgetten en anderzijds de politieke wens meer ruimte te reserveren voor milieu en klimaatbeleid.

    Vanuit de historische praktijk, de ‘macht der gewoonte’, wordt er door gemeentelijke groenvoorzieners nog veel gewerkt met ‘decoratiegroen’, zoals ik dat wel eens noem. Groen voor het mooi, zonder een specifieke meerwaarde op het gebied van biodiversiteit of bijvoorbeeld het klimaat, maar vaak wel met veel onderhoud – dus ook kosten. Groen in onze leefomgeving heeft waarde, maar ik ben het daar niet altijd mee eens. Denk aan het eindeloos opkronen van bomen in de openbare ruimte en het almaar blijven bestrijden van onkruid terwijl je er ook naar zou kunnen kijken als gewildkruid.

    Staatssecretaris Sharon Dijksma heeft in 2014 de Rijksnatuurvisie uitgebracht, waarin een brug wordt geslagen tussen enerzijds de natuur beschermd, ver weg achter hekken en anderzijds de natuur om ons heen, tussen de huizen in een woonwijk, in een park of n wellicht een wijk, een park of op een bedrijfsterrein. De natuur, vindt de staatssecretaris, zou midden in de samenleving moeten staan en daar ben ik het helemaal mee eens!

    Mede om dat te bereiken, natuur tussen de mensen, hebben we met een aantal partijen, waaronder de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de ‘Greendeal’ gesloten, met als ondertitel: “1000 ha Nieuwe Stedelijke Natuur”. De natuur als vriend in plaats van vijand, het kan echt! Het doel van de Greendeal is in de eerste plaats bewustwording bij alle partijen die te maken hebben met de ontwikkeling van groen in en rondom steden. Zo krijgen gemeenten en andere grondeigenaren de ruimte om aan te haken en een project aan te melden met als doel het ontwikkelen van nieuwe natuur in een stedelijke omgeving.

    Natuurontwikkeling geeft de mogelijkheid te bezuinigen op onderhoud, waarbij er meer ecologische waarde ontstaat en het gemakkelijker wordt een klimaat- en milieuadaptief omgevingsbeleid te voeren. Een dergelijke aanpak vraagt niet alleen een andere omgang met het publiek, de eindgebruiker, maar ook een andere inzet van de groenvoorziener. Deze laatste wordt misschien wel meer een ecoloog of een natuurkenner waarbij doelen zoals het creëren van een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving centraal staan.

    Ik hoor graag van een ieder die een rol wil spelen in de Greendeal 1000 ha Nieuwe Stedelijke Natuur. Zo kunnen we samen Nederland een stukje groener en duurzamer maken!

    Lodewijk Hoekstra

  • Neem het bestaand landschap als uitgangspunt voor ontwikkeling: red de eik van de A58

    #lodewijk hoekstra

    In het nieuws en laatst nog bij Vroege Vogels, op zaterdagmorgen, ging het over een monumentale eik in de middenberm van de A58, bij Ulvenhout. Die eik zou om moeten, omdat de weg moet worden verbreed. Volgens Rijkswaterstaat wegen de maatschappelijke baten van het behouden van die eik niet op tegen de kosten. De enige manier om de boom te behouden is het aanpassen van het nabij gelegen viaduct – en dat kost veel geld.

    Ik vind dat een bizarre discussie. Iemand gaat achter een bureau zitten rekenen, met als uitkomst dat wij, als gemeenschap het belangrijker zouden vinden geld te besparen op een viaduct dan zo’n monumentale boom te behouden. Precies deze zelfde boom die elke autorijder in Nederland wel een keer heeft gezien. Elke keer dat ik er zelf met de auto langskom denk ik ‘wow, wat een ongelofelijk prachtige boom is dat’ en ‘wat is het toch bijzonder dat-ie er nog staat’. Hoeveel van die dagelijks langs razende automobilisten zouden precies zo’n gedachte hebben gehad, in het voorbijgaan? Zo’n zucht van tevredenheid, dat niet alles in dit land hoeft te wijken voor ‘de vooruitgang’?

    Grappig genoeg blijkt het te gaan om een boom die de mensen van Rijkswaterstaat heel goed kennen: een troeteleik, met een speciale status, die je niet zomaar omhakt. Ooit was de boom onderdeel van een bomenlaan, de rest heeft destijds al moeten wijken, vanwege de aanleg van de A58. Er is al veel geld en energie in gestoken, om juist deze boom te behouden, maar nu wordt het dan kennelijk toch echt te duur!

    Natuurlijk heeft alles een prijs en moet je, als bestuurder, zaken afwegen – ook zaken die niet langs dezelfde meetlast kunnen worden gelegd. Maar toch, deze eik symboliseert in mijn ogen iets veel groters. Deze eenzame boom staat voor het verdwijnen van complete landschappen. Ontwikkelaars die het veel efficiënter vinden om eerst alles bouwrijp te maken en later wat ‘decoratiegroen’ toe te voegen. Veel goedkoper in elk geval en zo een keus geeft aan dat we samen het besef kwijt raken van wat de maatschappelijke waarde van groen is – zou moeten zijn. Het is allang bewezen dat groen significant bijdraagt aan de gezondheid van kinderen en volwassenen, aan de productiviteit van werknemers, aan de waarde van vastgoed en ga maar door. Zo zou het veel beter zijn een bestaand landschap als uitgangspunt te nemen voor een ontwikkeling. Het integraal duurzaam en dus groen maken van wijken scheelt kostbare maatregelen op het gebied van de aanpassing aan klimaatverandering, zoals grotere riolen. We hebben de natuur hard nodig, sterker nog, we zijn er zelf onderdeel van. Het heeft ook iets arrogants om als mens zo boven de natuur te willen staan en deze steeds verder te willen cultiveren, terwijl de oplossing juist ligt in dingen samen doen, met die natuur. We zijn onderdeel van een ecosysteem en als we ons daar niet naar gedragen krijgen we vanzelf de rekening gepresenteerd. Warme steden, stijgende zeespiegels, verlies aan soortenrijkdom en ga zo maar door.

    Door een boom – deze eik – bijzonder te maken en met oplossingen te komen waardoor hij wel gehandhaafd kan worden, keer je het proces om. Bomen zijn dan voortaan welkom, een erkend onderdeel van infraprojecten, in plaats van een sta-in-de-weg. Een tip: vraag het bedrijfsleven, de samenleving, om hulp. Wat zou het mooi zijn als we deze boom nog specialer kunnen maken, bijvoorbeeld door hem mooi in de schijnwerpers te zetten! Laten we er geld voor inzamelen, crowdfunding, sponsors zoeken! Een nieuwe mentaliteit uitstralen, laten zien dat we anders denken, dat we de natuur de plek willen geven die ze verdient. Dat is voor iedereen en alles beter, ook voor al die automobilisten op de A58! Maar mocht het uiteindelijk toch niet lukken de boom te behouden, dan rest ons in elk geval de troostrijke gedachte dat we in Nederland bereid zijn met z’n allen, tot en met Rijkswaterstaat, tot het uiterste te gaan om een boom zijn rechtmatige plaats in ons landschap te laten behouden.

    Lodewijk Hoekstra

  • Floriade 2022: de Groene Stad van de Toekomst creëer je samen

    Almere maakt zich op om in 2022 de mondiale manifestatie van de prestaties van de tuinbouw te huisvesten. Eenmaal in de tien jaar wordt de wereldtuinbouwtentoonstelling georganiseerd. Nu al, ruim vijf jaar voordat de ‘deuren’ van Floriade 2022 opengaan, wordt er hard gewerkt om van deze Floriade een succes te maken. Niet alleen tijdens het half jaar Expo, maar ook daarvoor én daarna.

    Lees meer

    ´Feeding and Greening the City´ zijn hoofdthema’s van Floriade 2022. Dit zijn onderwerpen die in de toekomst steeds urgenter worden. We wonen met steeds meer mensen in de stad en willen dat op een gezonde en duurzame manier doen. De tuinbouwsector wil graag oplossingen bieden, zowel met innovatieve technieken qua voeding maar ook met het vergroenen van de stad. Niet alleen de locatie en de thema’s maken deze Floriade erg interessant, dat geldt zeker ook voor de innovatieve aanpak van de organisatie, de ‘Making Of’ Floriade 2022. Al in de jaren voor het evenement worden zowel de tuinbouwsector, andere ondernemers, frisse denkers en energieke bewoners met elkaar samengebracht om na te denken over hoe we in 2022 en daarna wonen en leven.

    Zo is er dit jaar volop aandacht voor de Jeugd Floriade. De Urban Greeners, jonge groene ondernemers, zijn al druk aan het werk op het terrein in het Voedselbos en met het ontwerpen van Tiny Houses. Ook organiseren ze hun eigen festival GROW, waarbij tijdens de eerste editie al veel jongeren enthousiast werden van zelfgemaakte parfum van sinaasappelschillen en het hergebruiken van plastic. Die tendens zie je trouwens steeds meer: jongeren die geïnteresseerd zijn in groen en in de vergroening van de stedelijke omgeving. Dat is een ontwikkeling die past bij deze nieuwe tijd en één die ik van harte kan toejuichen! Zij zijn immers niet alleen de bewoners van de Groene Stad van de toekomst, maar zij zullen ook een belangrijk aandeel krijgen in het realiseren ervan, als ‘groene ondernemers’.

    Positieve impact

    Naar verwachting trekt de Floriade 2022 tentoonstelling ongeveer 2 miljoen bezoekers, in een half jaar tijd. De totale oppervlakte van het Floriadeterrein bedraagt 60 hectare. Maar ook buiten het tentoonstellingsterrein zullen diverse projecten worden gerealiseerd. De positieve impact zal niet alleen voelbaar zijn in Almere, maar ook in de regio Amsterdam en de Provincie Flevoland. Het is de bedoeling dat op het Floriade terrein een woonwijk wordt gerealiseerd.

    Het implementeren van zo’n omvangrijk project kan niet zonder draagvlak onder omwonenden. Dit kun je alleen bereiken als je de mensen betrekt in het proces en in een vroegtijdig stadium informeert en mee laat denken. Daarnaast moet je bedrijven en partijen uit de tuinbouwsector uitdagen om actief mee te denken en mee te ontwikkelen. In de groene stad van de toekomst is behoefte aan nieuwe verdienmodellen en kruisbestuivingen tussen de verschillende disciplines. Hiervoor is co-creatie het toverwoord en dat moet vorm krijgen middels de Making Of. Om een succesvol project neer te zetten moet je de verschillende partijen bij het plan betrekken en input laten leveren.

    Momenteel is het terrein van de Floriade in gebruik als groen recreatiegebied en als zodanig bekend bij de bewoners van Almere. Juist dit aspect zou een enorme toevoeging kunnen zijn voor de Floriade, een bestaand landschap waar het plan in ‘verweven’ wordt.

    In het masterplan van de Floriade zien we een lappendeken ontstaan met projecten zoals bijvoorbeeld groene paviljoens. Aan de buitenzijden van de stad zal ruimte zijn voor bestaande natuur, deels voor recreatie of juist als plek voor flora en fauna. Tussen deze twee uitersten ligt de feitelijke uitdaging. Het landschap zal hier gaan bepalen wie de gebruiker wordt. Het is de bedoeling dat in dit gebied een groene inspirerende omgeving tot stand komt, waar mensen zich (tijdelijk) willen vestigen. Dan moet er bijvoorbeeld gedacht worden aan een biobased woning met een tijdelijke bestemming.

    Energie en voedsel produceer je dan samen, decentraal. Daarbij zijn gemeenschapszin en sociale cohesie essentiële voorwaarden. Regenwater kan worden (her)gebruikt en ook de riolering wordt decentraal geregeld. Ik ben erg benieuwd hoe dit zich gaat ontwikkelen, niet alleen bij de Floriade maar ook in algemenere zin. Juist het bestaande landschap, groen en de natuur vormt naar mijn mening een groot goed. Het zou centraal moeten staan bij wonen, werken en het leven. Dit landschap, in combinatie met de producten en de innovatiekracht van de tuinbranche zou de Floriade echt kunnen maken tot de stad van de toekomst, waar het goed toeven is voor mens en natuur, waar niet de producenten maar de gebruikers centraal staan.

    Uitdaging

    Al met al een ongelofelijke uitdaging waar de gemeente Almere en de Floriade BV voor staan. Zelf mag ik als ‘groen ambassadeur’ een bescheiden bijdrage leveren met mijn kennis op het gebied van de duurzame buitenruimte. Ik doe dat gelukkig niet alleen, maar met vele anderen en zo hoort het ook. Een Groene Stad van de Toekomst maak je ook samen in co-creatie, een proces met alle stakeholders en met ruimte voor groei van onderaf. Spannend om onderdeel te zijn van zo’n bijzonder proces, waarbij de inzet hoog is en de maatschappelijke belangen groot. Hoe dan ook, voor mij zeer nuttig en leerzaam.

    Nico Wissing en ik zijn met ons bedrijf NL Greenlabel al jaren onderweg met het stimuleren van levende en duurzame buitenruimtes. Duurzaamheid wordt integraal meetbaar door middel van het duurzaamheidspaspoort dat we hebben ontwikkeld voor producten, materialen en gebieden.

    Er lopen nu ongeveer 15 projecten, waarbij we ontwikkelaars en eigenaars van de openbare ruimte helpen de slag naar duurzaamheid te maken. In het kader van duurzame buitenruimtes hebben we een handboek geschreven vol informatie en praktische tips. Een link naar het boek vindt u hier. In deze derde editie vindt u nóg meer gelabelde producten, informatie over duurzame partners en over projecten die integraal duurzaam worden aangepakt.

    Lodewijk Hoekstra

    Lees minder